อายุความหนี้การค้า ค่าสินค้า 2 ปี หรือ 5 ปี ม.193/34 ทวงถามอย่างเดียวอายุความไม่หยุด
เจ้าของกิจการจำนวนมากคิดว่าลูกหนี้การค้าค้างได้นานเท่าไรก็ยังฟ้องเรียกเงินได้ ตราบใดที่ยังมีใบแจ้งหนี้และใบส่งของเก็บไว้ ความจริงคือสิทธิเรียกร้องทุกประเภทมีอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ และหนี้ค่าสินค้าค่าบริการของผู้ประกอบการมีอายุความสั้นกว่าที่คิด คือ 2 ปี หรือ 5 ปี แล้วแต่กรณี เมื่อขาดอายุความแล้ว ลูกหนี้มีสิทธิปฏิเสธการชำระหนี้ได้ตามมาตรา 193/10 การรู้ว่าหนี้แต่ละก้อนมีเวลาเหลือเท่าไรจึงเป็นเรื่องที่ฝ่ายบัญชีและฝ่ายเร่งรัดหนี้ต้องติดตามคู่กับรายงานอายุลูกหนี้
หนี้การค้ามีอายุความกี่ปี
ถ้ากฎหมายไม่ได้กำหนดไว้เป็นอย่างอื่น อายุความทั่วไปคือ 10 ปีตามมาตรา 193/30 แต่หนี้ที่เกิดจากการค้าขายปกติส่วนใหญ่มีบทเฉพาะกำหนดไว้สั้นกว่านั้น
- ค่าสินค้าและค่าการงาน 2 ปี มาตรา 193/34 (1) กำหนดให้สิทธิเรียกร้องของผู้ประกอบการค้าหรืออุตสาหกรรม ผู้ประกอบหัตถกรรม และช่างฝีมือ ที่เรียกเอาค่าของที่ได้ส่งมอบ ค่าการงานที่ได้ทำ รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป มีอายุความ 2 ปี
- ถ้าลูกค้าซื้อไปเพื่อกิจการของตัวเอง เป็น 5 ปี มาตรา 193/34 (1) มีข้อยกเว้นว่า เว้นแต่เป็นการที่ได้ทำเพื่อกิจการของฝ่ายลูกหนี้นั้นเอง ซึ่งมาตรา 193/33 (5) กำหนดอายุความไว้ 5 ปี เช่น ลูกค้าซื้อสินค้าไปขายต่อ หรือซื้อวัตถุดิบไปใช้ผลิตสินค้าของตัวเอง การขายระหว่างธุรกิจกับธุรกิจจึงมักเข้าข้อนี้ แต่ต้องพิสูจน์ได้ว่าลูกค้านำไปใช้ในกิจการจริง
- ค่าจ้างของผู้ประกอบธุรกิจรับทำการงาน 2 ปี มาตรา 193/34 (7) ใช้กับผู้ที่ไม่เข้า (1) แต่ประกอบธุรกิจรับดูแลกิจการของผู้อื่นหรือรับทำการงานต่าง ๆ ที่เรียกเอาสินจ้างและเงินที่ได้ออกทดรองไป อนุมาตรานี้ไม่มีข้อยกเว้นให้ขยายเป็น 5 ปี เพราะมาตรา 193/33 (5) อ้างถึงเฉพาะมาตรา 193/34 (1) (2) และ (5)
- ดอกเบี้ยค้างชำระและค่าเช่าทรัพย์สินค้างชำระ 5 ปี ตามมาตรา 193/33 (1) และ (3) ส่วนค่าเช่าสังหาริมทรัพย์ของผู้ประกอบธุรกิจให้เช่า มีอายุความ 2 ปีตามมาตรา 193/34 (6)
- หนี้ตามคำพิพากษาหรือสัญญาประนีประนอมยอมความ 10 ปี มาตรา 193/32 กำหนดให้สิทธิเรียกร้องที่เกิดจากคำพิพากษาถึงที่สุดหรือสัญญาประนีประนอมยอมความมีอายุความ 10 ปี ไม่ว่าสิทธิเรียกร้องเดิมจะมีอายุความเท่าใด
อายุความเริ่มนับตั้งแต่ขณะที่อาจบังคับสิทธิเรียกร้องได้ตามมาตรา 193/12 สำหรับการขายเชื่อคือเมื่อหนี้ถึงกำหนดชำระตามเงื่อนไขเครดิต ไม่ใช่วันที่ออกใบแจ้งหนี้ ตัวอย่าง: ขายสินค้าให้เครดิต 30 วัน หนี้ถึงกำหนดชำระ 31 มีนาคม 2567 ถ้าเป็นหนี้ที่มีอายุความ 2 ปี จะครบกำหนดราวสิ้นเดือนมีนาคม 2569 แต่ถ้าพิสูจน์ได้ว่าลูกค้าซื้อไปเพื่อกิจการของตัวเอง จะครบราวสิ้นเดือนมีนาคม 2572 กรณีที่ไม่ชัดว่าเข้า 2 ปีหรือ 5 ปี ทางปฏิบัติที่ปลอดภัยคือวางแผนเร่งรัดและฟ้องให้ทันภายใน 2 ปี
หนี้ที่ลูกค้าค้างเป็นหนี้ประเภทไหน
ลูกค้าซื้อสินค้าหรือจ้างงานนั้นไปเพื่ออะไร
เข้าข้อยกเว้นท้ายมาตรา 193/34 (1) เพราะเป็นการทำเพื่อกิจการของฝ่ายลูกหนี้ นับจากวันที่หนี้ถึงกำหนดชำระ ควรเก็บใบสั่งซื้อ ใบส่งของที่มีลายมือชื่อผู้รับ และหลักฐานว่าลูกค้าประกอบกิจการอะไร เพื่อใช้ยืนยันในภายหลัง แม้มีเวลา 5 ปี ก็ไม่ควรปล่อยไว้นานเพราะโอกาสได้เงินคืนลดลงตามเวลา
นับจากวันที่หนี้ถึงกำหนดชำระ ถ้าใกล้ครบ 2 ปีแล้วลูกค้ายังไม่จ่าย ให้ขอให้ลูกค้าทำหนังสือรับสภาพหนี้หรือชำระบางส่วนก่อนครบกำหนด หรือปรึกษาทนายความเพื่อฟ้องคดีให้ทัน การส่งหนังสือทวงถามอย่างเดียวไม่ทำให้อายุความเริ่มนับใหม่
สินจ้างของผู้ประกอบธุรกิจรับทำการงานหรือรับดูแลกิจการของผู้อื่นมีอายุความ 2 ปี และไม่มีข้อยกเว้นขยายเป็น 5 ปีแบบค่าสินค้า งานบางลักษณะอาจถูกจัดเข้าอนุมาตราอื่นตามข้อเท็จจริงและข้อสัญญา จึงควรถือ 2 ปีเป็นเส้นตายในการติดตามหนี้ไว้ก่อน
ดอกเบี้ยค้างชำระและค่าเช่าทรัพย์สินค้างชำระมีอายุความ 5 ปี นับแยกเป็นรายงวดตามวันที่แต่ละงวดถึงกำหนด ยกเว้นค่าเช่าสังหาริมทรัพย์ของผู้ประกอบธุรกิจให้เช่า เช่น ให้เช่าเครื่องจักร อุปกรณ์ ซึ่งมีอายุความ 2 ปีตามมาตรา 193/34 (6)
สิทธิเรียกร้องที่เกิดจากคำพิพากษาถึงที่สุดหรือสัญญาประนีประนอมยอมความมีอายุความ 10 ปี ไม่ว่าหนี้เดิมจะมีอายุความ 2 ปีหรือ 5 ปี ส่วนขั้นตอนและระยะเวลาการบังคับคดีตามคำพิพากษาเป็นอีกเรื่องหนึ่งที่ควรปรึกษาทนายความ
อะไรทำให้อายุความเริ่มนับใหม่ และอะไรไม่ช่วย
มาตรา 193/14 กำหนดเหตุที่ทำให้อายุความสะดุดหยุดลง และมาตรา 193/15 ให้ผลว่าระยะเวลาที่ล่วงไปก่อนนั้นไม่นับเข้าในอายุความ เมื่อเหตุนั้นสิ้นสุดลงให้เริ่มนับอายุความใหม่
- ลูกหนี้รับสภาพหนี้ ด้วยการทำเป็นหนังสือรับสภาพหนี้ให้ ชำระหนี้ให้บางส่วน ชำระดอกเบี้ย ให้ประกัน หรือกระทำการใด ๆ อันปราศจากข้อสงสัยที่แสดงว่ายอมรับสภาพหนี้ ตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกา การรับสภาพหนี้ที่มีผลเช่นนี้ต้องเกิดขึ้นก่อนหนี้ขาดอายุความ
- เจ้าหนี้ฟ้องคดี ยื่นคำขอรับชำระหนี้ในคดีล้มละลาย มอบข้อพิพาทให้อนุญาโตตุลาการพิจารณา หรือกระทำการอื่นที่มีผลเป็นอย่างเดียวกับการฟ้องคดี
- หนังสือทวงถามไม่อยู่ในเหตุเหล่านี้ การโทรตาม ส่งอีเมล ส่งใบแจ้งยอดค้าง หรือส่งหนังสือทวงถามจากทนายความ เป็นการกระทำของฝ่ายเจ้าหนี้ที่ไม่ได้ระบุไว้ในมาตรา 193/14 อายุความจึงเดินต่อไปตามเดิม สิ่งที่ต้องได้จากการทวงคือการตอบรับจากลูกหนี้ เช่น หนังสือยืนยันยอดที่ลูกหนี้ลงลายมือชื่อ หรือเงินชำระบางส่วน
- หนี้ที่ขาดอายุความแล้วยังไม่ได้หายไป ถ้าลูกหนี้ชำระหนี้ที่ขาดอายุความ จะเรียกเงินคืนไม่ได้แม้ไม่รู้ว่าขาดอายุความแล้ว ตามมาตรา 193/28 และถ้าลูกหนี้รับสภาพความรับผิดเป็นหนังสือหรือให้ประกันหลังขาดอายุความ สิทธิเรียกร้องตามหนังสือนั้นมีอายุความ 2 ปีนับแต่วันที่รับสภาพความรับผิดหรือให้ประกัน ตามมาตรา 193/35
อายุความยังเกี่ยวกับภาษีด้วย หลักเกณฑ์การจำหน่ายหนี้สูญจากบัญชีลูกหนี้ตามกฎกระทรวง ฉบับที่ 186 (พ.ศ. 2534) ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยกฎกระทรวง ฉบับที่ 374 (พ.ศ. 2564) กำหนดให้หนี้ที่จะจำหน่ายเป็นรายจ่ายได้ต้องเป็นหนี้ที่ยังไม่ขาดอายุความ การปล่อยให้หนี้ขาดอายุความจึงเสี่ยงทั้งเก็บเงินไม่ได้และตัดเป็นรายจ่ายทางภาษีไม่ได้
- บันทึกวันครบกำหนดชำระของทุกใบแจ้งหนี้ และเพิ่มคอลัมน์วันที่ครบ 2 ปีไว้ในรายงานอายุลูกหนี้
- เก็บใบสั่งซื้อ ใบส่งของที่มีลายมือชื่อผู้รับสินค้า ใบแจ้งหนี้ และหลักฐานว่าลูกค้าซื้อไปใช้ในกิจการ
- ส่งหนังสือยืนยันยอดให้ลูกหนี้ลงลายมือชื่อรับรองยอดค้างเป็นระยะ และเก็บต้นฉบับไว้
- เมื่อลูกหนี้ผ่อนชำระบางส่วน ออกใบเสร็จที่ระบุเลขที่ใบแจ้งหนี้ที่รับชำระ และเก็บหลักฐานการโอนเงิน
- หนี้ที่ค้างเกิน 1 ปี ให้ตัดสินใจว่าจะเจรจาทำหนังสือรับสภาพหนี้หรือส่งเรื่องให้ทนายความ ไม่รอจนใกล้ครบ 2 ปี
- ตรวจรายการลูกหนี้ที่จะจำหน่ายหนี้สูญทางภาษีว่ายังไม่ขาดอายุความ ณ วันที่จำหน่าย
หากกิจการมีลูกหนี้ค้างนานหลายรายและไม่แน่ใจว่ารายไหนใกล้ขาดอายุความ ควรตั้งค่าเผื่อหรือจำหน่ายหนี้สูญอย่างไรให้ถูกทั้งบัญชีและภาษี CKH Accounting ช่วยจัดรายงานอายุลูกหนี้และวางขั้นตอนติดตามหนี้ให้ได้ ติดต่อปรึกษาเราได้ที่นี่
บทความนี้เป็นแนวทางทั่วไปเพื่อความเข้าใจภาพรวมเรื่องอายุความหนี้การค้า (อัปเดต พ.ศ. 2569) อ้างอิงประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/10 มาตรา 193/12 มาตรา 193/14 มาตรา 193/15 มาตรา 193/28 มาตรา 193/30 มาตรา 193/32 มาตรา 193/33 มาตรา 193/34 และมาตรา 193/35 และกฎกระทรวง ฉบับที่ 186 (พ.ศ. 2534) ออกตามความในประมวลรัษฎากร ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยกฎกระทรวง ฉบับที่ 374 (พ.ศ. 2564) การจัดว่าหนี้ก้อนใดมีอายุความ 2 ปีหรือ 5 ปี และวันเริ่มนับอายุความ ขึ้นกับข้อเท็จจริงและข้อสัญญาของแต่ละราย บทความนี้ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมาย ควรปรึกษาทนายความสำหรับการฟ้องคดี และปรึกษาผู้สอบบัญชีหรือผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีก่อนนำไปใช้จริง
มีคำถามเกี่ยวกับบัญชีหรือภาษี? ปรึกษาผู้สอบบัญชีรับอนุญาตได้ฟรี
ปรึกษาฟรี