วงจรเงินสด (Cash Conversion Cycle) เงินจมในธุรกิจกี่วันกว่าจะกลับมาเป็นเงินสด

เจ้าของธุรกิจหลายรายมีกำไรในงบ แต่กลับรู้สึกว่าเงินสดในมือตึงตลอด สาเหตุสำคัญคือเงินทุนไปจมอยู่กับสต็อกและลูกหนี้ระหว่างรอเก็บเงิน ตัวเลขที่ช่วยบอกว่าเงินหนึ่งบาทที่จ่ายไปกับสินค้าใช้เวลากี่วันกว่าจะกลับมาเป็นเงินสดคือ วงจรเงินสด (Cash Conversion Cycle) ซึ่งรวมทั้งระยะเวลาขายสินค้า ระยะเวลาเก็บหนี้ และระยะเวลาที่เราได้เครดิตจากเจ้าหนี้เข้าไว้ด้วยกัน บทความนี้อธิบายวิธีคำนวณอย่างเข้าใจง่าย พร้อมเครื่องมือให้ลองใส่ตัวเลขของกิจการ และแนวทางอ่านค่าเพื่อบริหารสภาพคล่องให้เงินไม่จม

วงจรเงินสดคืออะไร คำนวณยังไง

วงจรเงินสดคือจำนวนวันเฉลี่ยตั้งแต่จ่ายเงินซื้อสินค้าหรือวัตถุดิบ ไปจนถึงวันที่เก็บเงินจากลูกค้าได้จริง ยิ่งจำนวนวันน้อยยิ่งดี เพราะเงินหมุนกลับมาเร็ว ใช้ตัวเลข 3 ส่วนประกอบกัน

• ระยะเวลาขายสินค้าเฉลี่ย (DIO) คือจำนวนวันที่สินค้าค้างในสต็อกก่อนขายออก คิดจาก 365 ÷ อัตราส่วนหมุนเวียนสินค้าคงคลัง หรือ (สินค้าคงคลังเฉลี่ย × 365) ÷ ต้นทุนขาย ยิ่งน้อยยิ่งแปลว่าขายของออกเร็ว
• ระยะเวลาเก็บหนี้เฉลี่ย (DSO) คือจำนวนวันเฉลี่ยกว่าจะเก็บเงินจากลูกหนี้ได้ คิดจาก (ลูกหนี้การค้าเฉลี่ย × 365) ÷ ยอดขายเชื่อ ยิ่งน้อยยิ่งได้เงินคืนไว
• ระยะเวลาชำระเจ้าหนี้เฉลี่ย (DPO) คือจำนวนวันเฉลี่ยที่เราได้เครดิตจากซัพพลายเออร์ก่อนต้องจ่าย คิดจาก (เจ้าหนี้การค้าเฉลี่ย × 365) ÷ ยอดซื้อเชื่อ ส่วนนี้ยิ่งยาวยิ่งช่วยยืดเงินสดของเรา
• วงจรเงินสด (CCC) = DIO + DSO − DPO ส่วน DIO + DSO เรียกว่าวงจรดำเนินงาน (Operating Cycle) คือเวลาตั้งแต่ได้ของจนเก็บเงินได้ แล้วหักด้วยเครดิตที่เจ้าหนี้ให้ ก็เหลือเป็นจำนวนวันที่กิจการต้องหาเงินมาหมุนเอง

ลองใส่ระยะเวลาทั้งสามส่วนของกิจการเป็นจำนวนวัน เพื่อดูวงจรดำเนินงานและวงจรเงินสดว่ากี่วันกว่าเงินจะกลับมาเป็นเงินสด

อ่านค่ายังไง และทำให้วงจรเงินสดสั้นลงได้อย่างไร

วงจรเงินสดไม่มีค่ามาตรฐานตายตัวที่ใช้ได้กับทุกธุรกิจ สิ่งที่มีประโยชน์คือดูแนวโน้มของกิจการเองหลายงวด และหาทางลดจำนวนวันลงโดยไม่กระทบยอดขายหรือความสัมพันธ์กับคู่ค้า

• วงจรสั้น (ค่าน้อยหรือติดลบ) เงินหมุนกลับเร็ว บางธุรกิจที่เก็บเงินสดหน้าร้านแต่ได้เครดิตซื้อยาว อาจมีค่าติดลบ แปลว่าใช้เงินเจ้าหนี้หมุนก่อนได้ ถือเป็นสัญญาณสภาพคล่องที่ดี
• วงจรยาว (ค่ามาก) เงินจมอยู่กับสต็อกและลูกหนี้นาน ต้องหาเงินทุนหมุนเวียนมาประคองระหว่างรอ เสี่ยงตึงตัวและเสียดอกเบี้ยเงินกู้มากขึ้น
• ลด DIO วางแผนสั่งซื้อและสต็อกให้พอดี ระบายสินค้าค้างสต็อก ลดของที่ขายช้า เพื่อไม่ให้เงินจมในโกดัง
• ลด DSO ทบทวนเงื่อนไขเครดิต วางระบบติดตามหนี้ ออกใบแจ้งหนี้ให้ไว และเสนอส่วนลดจ่ายเร็วเมื่อเหมาะสม
• ยืด DPO อย่างพอดี เจรจาเครดิตเทอมกับซัพพลายเออร์ให้ยาวขึ้นเท่าที่ตกลงกันได้ แต่ไม่จ่ายช้าจนเสียเครดิตหรือเสียส่วนลดจ่ายเร็วที่คุ้มกว่า

ก่อนนำตัวเลขไปใช้เทียบกับปีก่อนหรือตัดสินใจเรื่องเงินทุนหมุนเวียน ลองไล่เช็กว่าดึงข้อมูลถูกฐานและใช้ช่วงเวลาสอดคล้องกันหรือยัง

วงจรเงินสดช่วยให้เจ้าของธุรกิจเห็นภาพว่าเงินทุนจมอยู่ในกระบวนการทำงานนานแค่ไหน และควรไปเร่งตรงจุดไหน ทั้งการบริหารสต็อก การเก็บหนี้ และการต่อรองเครดิตกับเจ้าหนี้ เพื่อให้กระแสเงินสดคล่องขึ้นโดยไม่ต้องพึ่งเงินกู้มากเกินจำเป็น

ถ้าอยากจัดทำงบการเงิน วิเคราะห์วงจรเงินสด และวางระบบบริหารเงินทุนหมุนเวียนให้เห็นภาพชัดเจน ปรึกษา CKH Accounting ได้เลย เราช่วยจัดโครงสร้างบัญชี วิเคราะห์กระแสเงินสด และวางแผนการเงินให้เหมาะกับธุรกิจของคุณ

บทความนี้เป็นแนวทางทั่วไปเพื่อความเข้าใจภาพรวมของการวิเคราะห์วงจรเงินสด (อัปเดต พ.ศ. 2569) ตัวเลขจากเครื่องมือเป็นการประมาณเชิงบริหารตามข้อมูลที่กรอก ระดับที่เหมาะสมขึ้นกับประเภทธุรกิจและข้อเท็จจริงเฉพาะราย โปรดปรึกษาผู้สอบบัญชีรับอนุญาตหรือที่ปรึกษาการเงินก่อนนำไปใช้จริง