พนักงานเกษียณอายุ 60 ต้องจ่ายค่าชดเชยไหม ม.118/1 ถือเป็นเลิกจ้าง สูงสุด 400 วัน ภาษีต่าง

พนักงานที่อยู่กับบริษัทมานานกำลังจะอายุครบ 60 ปี เจ้าของ SME หลายคนเข้าใจว่าการเกษียณคือการที่พนักงาน "ออกเอง" จึงไม่ต้องจ่ายอะไรนอกจากเงินเดือนงวดสุดท้าย ความเข้าใจนี้ผิด เพราะตั้งแต่ปี 2560 กฎหมายคุ้มครองแรงงานกำหนดชัดว่าการเกษียณอายุถือเป็นการเลิกจ้าง นายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชยตามอายุงานเหมือนกรณีเลิกจ้างทั่วไป และที่ต่างออกไปคือภาษีของค่าชดเชยก้อนนี้ไม่ได้ยกเว้นเหมือนค่าชดเชยกรณีถูกเลิกจ้าง บทความนี้สรุปว่านายจ้างต้องจ่ายอะไร คำนวณยังไง หักภาษี ณ ที่จ่ายแบบไหน ต้องแจ้งประกันสังคมเมื่อไหร่ และบันทึกบัญชีอย่างไร พร้อมเครื่องคำนวณค่าชดเชยและเช็กลิสต์ปิดแฟ้มพนักงานเกษียณ

เกษียณอายุคือการเลิกจ้าง ต้องจ่ายค่าชดเชยตามมาตรา 118

พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 118/1 (เพิ่มโดยฉบับที่ 6 พ.ศ. 2560) กำหนดว่าการเกษียณอายุตามที่นายจ้างและลูกจ้างตกลงกัน หรือตามที่นายจ้างกำหนด ให้ถือว่าเป็นการเลิกจ้างตามมาตรา 118 นายจ้างจึงต้องจ่ายค่าชดเชยให้ลูกจ้างที่เกษียณตามอายุงาน แม้ลูกจ้างจะไม่ได้ถูกให้ออกเพราะทำผิดอะไรเลยก็ตาม

• บริษัทกำหนดอายุเกษียณไว้ในข้อบังคับการทำงานหรือสัญญาจ้าง ใช้อายุที่กำหนดนั้น เช่น 55 หรือ 60 ปี เมื่อลูกจ้างอายุครบตามเกณฑ์และออกจากงาน ถือเป็นการเลิกจ้างและต้องจ่ายค่าชดเชยทันที ข้อบังคับที่เขียนว่า "พ้นสภาพพนักงานโดยไม่มีค่าชดเชย" ใช้บังคับไม่ได้ เพราะขัดกับกฎหมาย
• บริษัทไม่ได้กำหนดอายุเกษียณ หรือกำหนดไว้เกิน 60 ปี ลูกจ้างที่อายุครบ 60 ปีมีสิทธิแสดงเจตนาเกษียณต่อนายจ้างได้ และการเกษียณมีผลเมื่อครบ 30 วันนับแต่วันที่แสดงเจตนา โดยนายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชยตามมาตรา 118 เช่นกัน นี่เป็นสิทธิของลูกจ้าง ไม่ใช่หน้าที่ ถ้าลูกจ้างอยากทำงานต่อและนายจ้างตกลง ก็ทำงานต่อได้โดยยังไม่ถือว่าเกษียณ และอายุงานนับต่อเนื่องไปจนถึงวันที่เลิกจ้างกันจริง
• อัตราค่าชดเชยตามมาตรา 118 คิดจากค่าจ้างอัตราสุดท้าย ทำงานครบ 120 วันแต่ไม่ครบ 1 ปี 30 วัน ครบ 1 ปีแต่ไม่ครบ 3 ปี 90 วัน ครบ 3 ปีแต่ไม่ครบ 6 ปี 180 วัน ครบ 6 ปีแต่ไม่ครบ 10 ปี 240 วัน ครบ 10 ปีแต่ไม่ครบ 20 ปี 300 วัน และครบ 20 ปีขึ้นไป 400 วัน ลูกจ้างรายเดือนให้ใช้เงินเดือนหาร 30 เป็นค่าจ้างรายวัน ค่าจ้างในที่นี้รวมเงินที่จ่ายตอบแทนการทำงานเป็นประจำ เช่น ค่าตำแหน่งหรือค่าครองชีพที่จ่ายแน่นอนทุกเดือน แต่ไม่รวมสวัสดิการหรือเงินที่จ่ายตามผลงานเป็นครั้งคราว
• จ่ายเมื่อไหร่ ค่าชดเชยเป็นเงินที่ต้องจ่ายเมื่อเลิกจ้าง คือในวันที่การเกษียณมีผล ถ้าจ่ายล่าช้า มาตรา 9 ให้นายจ้างเสียดอกเบี้ยร้อยละ 15 ต่อปีระหว่างผิดนัด และถ้าจงใจไม่จ่ายโดยไม่มีเหตุผลอันสมควร เมื่อพ้น 7 วันต้องเสียเงินเพิ่มร้อยละ 15 ของเงินที่ค้างจ่ายทุกระยะ 7 วัน ลูกจ้างยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงานได้โดยไม่ต้องฟ้องศาล
• จ้างต่อหลังเกษียณ ถ้าอยากให้พนักงานที่เกษียณแล้วมาทำงานต่อ ควรจ่ายค่าชดเชยของสัญญาเดิมให้ครบ แล้วทำสัญญาจ้างใหม่ที่ระบุเงื่อนไขชัดเจน การปล่อยให้ทำงานต่อโดยไม่จ่ายค่าชดเชยและไม่ทำสัญญาใหม่ มีความเสี่ยงที่ศาลจะถือว่าการจ้างยังต่อเนื่อง อายุงานนับรวมกันทั้งหมด และต้องจ่ายค่าชดเชยในอัตราที่สูงขึ้นเมื่อเลิกจ้างกันในภายหลัง

ตัวอย่าง: พนักงานเงินเดือน 30,000 บาท ทำงานมา 15 ปี เกษียณตามข้อบังคับที่อายุ 60 ปี ค่าจ้างรายวัน 1,000 บาท อายุงานอยู่ในขั้นครบ 10 ปีแต่ไม่ครบ 20 ปี ได้ค่าชดเชย 300 วัน เท่ากับ 300,000 บาท นายจ้างต้องจ่ายในวันเกษียณพร้อมค่าจ้างถึงวันสุดท้ายและค่าจ้างสำหรับวันหยุดพักผ่อนประจำปีที่ยังไม่ได้ใช้ตามมาตรา 67

ภาษีของค่าชดเชยเกษียณ ไม่เหมือนกับค่าชดเชยกรณีถูกเลิกจ้าง

จุดที่นายจ้างพลาดบ่อยคือคิดว่าค่าชดเชยทุกกรณีได้ยกเว้นภาษี ความจริงกฎกระทรวง ฉบับที่ 126 ข้อ 2 (51) ที่แก้ไขโดยกฎกระทรวง ฉบับที่ 394 (พ.ศ. 2567) ยกเว้นภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาให้ค่าชดเชยตามกฎหมายคุ้มครองแรงงานเฉพาะส่วนที่ไม่เกินค่าจ้าง 400 วันสุดท้ายและไม่เกิน 600,000 บาท สำหรับเงินได้ตั้งแต่ปีภาษี 2566 แต่ข้อยกเว้นนี้ไม่รวมค่าชดเชยที่ลูกจ้างได้รับเพราะเหตุเกษียณอายุหรือสิ้นสุดสัญญาจ้าง ค่าชดเชยเกษียณจึงเป็นเงินได้ที่ต้องเสียภาษีเต็มจำนวน

• เลือกคำนวณภาษีแยกจากเงินได้อื่นได้ ถ้าทำงานมาไม่น้อยกว่า 5 ปี ค่าชดเชยเกษียณเข้าข่ายเงินที่นายจ้างจ่ายให้ครั้งเดียวเพราะเหตุออกจากงานตามประกาศอธิบดีกรมสรรพากร เกี่ยวกับภาษีเงินได้ (ฉบับที่ 45) ลูกจ้างที่มีอายุงานไม่น้อยกว่า 5 ปีเลือกนำเงินก้อนนี้มาคำนวณภาษีแยกตามมาตรา 48 (5) แห่งประมวลรัษฎากรได้ โดยหักค่าใช้จ่าย 7,000 บาทคูณจำนวนปีที่ทำงาน (ไม่เกินยอดเงินได้) เหลือเท่าใดหักได้อีกร้อยละ 50 แล้วจึงนำส่วนที่เหลือไปคำนวณตามอัตราก้าวหน้าแยกจากเงินเดือนและเงินได้อื่นของปีนั้น สิทธินี้ใช้ได้เฉพาะเงินที่ได้รับในปีภาษีแรกที่มีการจ่าย และถ้าอายุงานไม่ถึง 5 ปี ต้องนำไปรวมกับเงินได้อื่นตามปกติ
• นายจ้างหักภาษี ณ ที่จ่ายด้วยวิธีเดียวกัน มาตรา 50 (1) ให้นายจ้างคำนวณภาษีหัก ณ ที่จ่ายของเงินที่จ่ายครั้งเดียวเพราะเหตุออกจากงานตามวิธีในมาตรา 48 (5) แยกจากเงินเดือน แล้วนำส่งด้วย ภ.ง.ด.1 ของเดือนที่จ่าย และแยกแสดงเงินก้อนนี้กับภาษีที่หักไว้ในหนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่าย (50 ทวิ) ที่ต้องออกให้ภายใน 1 เดือนนับแต่วันออกจากงาน เพื่อให้พนักงานนำไปกรอกใบแนบตอนยื่น ภ.ง.ด.90 หรือ 91
• เงินจากกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ ถ้าพนักงานออกจากงานเพราะเกษียณอายุตามข้อบังคับกองทุน โดยอายุไม่ต่ำกว่า 55 ปีบริบูรณ์ และเป็นสมาชิกกองทุนมาไม่น้อยกว่า 5 ปี เงินที่ได้รับจากกองทุนทั้งส่วนสมทบของนายจ้างและผลประโยชน์ได้รับยกเว้นภาษีตามกฎกระทรวง ฉบับที่ 126 ข้อ 2 (36) ถ้าเงื่อนไขไม่ครบ ส่วนที่เป็นเงินสมทบของนายจ้างและผลประโยชน์จะเป็นเงินได้ที่ต้องเสียภาษี ให้พนักงานแจ้งบริษัทจัดการกองทุนเรื่องเหตุที่ออกให้ถูกต้อง
• ค่าจ้างงวดสุดท้ายและเงินอื่น เงินเดือนถึงวันเกษียณ ค่าจ้างวันหยุดพักผ่อนสะสม และโบนัสตามส่วน เป็นเงินได้ตามมาตรา 40 (1) ตามปกติ หักภาษี ณ ที่จ่ายรวมกับเงินเดือนและรวมใน ภ.ง.ด.1ก ปลายปี ส่วนเงินขวัญถุงหรือของที่ระลึกที่บริษัทให้เพิ่ม ถ้ามีมูลค่า ถือเป็นประโยชน์ที่พนักงานได้รับจากการจ้างงานเช่นกัน

ตัวอย่างต่อจากข้างต้น: ค่าชดเชยเกษียณ 300,000 บาท อายุงาน 15 ปี พนักงานเลือกคำนวณแยกได้ หักค่าใช้จ่าย 7,000 คูณ 15 เท่ากับ 105,000 บาท เหลือ 195,000 บาท หักอีกร้อยละ 50 เหลือ 97,500 บาท ที่นำไปคำนวณภาษีตามอัตราก้าวหน้าแยกจากเงินได้อื่น เทียบกับการนำ 300,000 บาทไปรวมกับเงินเดือนทั้งปี ภาษีต่างกันมาก นายจ้างจึงควรใช้วิธีคำนวณแยกตั้งแต่ตอนหัก ณ ที่จ่าย ไม่ใช่หักรวมกับเงินเดือนแล้วให้พนักงานไปขอคืนเอง

ประกันสังคม กองทุน และเอกสารที่นายจ้างต้องทำให้ครบ

• แจ้งสิ้นสุดความเป็นผู้ประกันตน ยื่น สปส.6-09 ภายในวันที่ 15 ของเดือนถัดจากเดือนที่พนักงานออก พร้อมนำส่งเงินสมทบงวดสุดท้าย ค่าชดเชยเกษียณไม่ใช่ค่าจ้าง จึงไม่ต้องนำมาเป็นฐานคำนวณเงินสมทบ
• สิทธิของพนักงานหลังออก ผู้ประกันตนที่อายุครบ 55 ปีและออกจากงาน มีสิทธิยื่นขอรับประโยชน์ทดแทนกรณีชราภาพ ถ้าจ่ายเงินสมทบมาแล้วไม่น้อยกว่า 180 เดือนจะได้รับเป็นบำนาญรายเดือน ถ้าไม่ถึงได้รับเป็นบำเหน็จเงินก้อน และถ้าต้องการรักษาสิทธิรักษาพยาบาลต่อ สมัครเป็นผู้ประกันตนมาตรา 39 ได้ภายใน 6 เดือนนับแต่วันที่ออกจากงาน แต่การเป็นผู้ประกันตนต่อจะทำให้ยังไม่ได้รับบำนาญจนกว่าจะสิ้นสุดความเป็นผู้ประกันตน นายจ้างควรแจ้งทางเลือกนี้ให้พนักงานทราบก่อนวันเกษียณ
• กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ แจ้งบริษัทจัดการกองทุนเรื่องการสิ้นสุดสมาชิกภาพโดยระบุเหตุว่าเกษียณอายุ เพื่อให้จ่ายเงินและออกหนังสือรับรองถูกต้อง พนักงานอาจเลือกคงเงินไว้ในกองทุนหรือทยอยรับเงินเป็นงวดได้ตามข้อบังคับกองทุน
• หนังสือรับรองการทำงาน ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 585 ให้ลูกจ้างมีสิทธิได้รับใบสำคัญแสดงว่าทำงานมานานเท่าไรและงานที่ทำเป็นงานอย่างไร ควรออกให้ในวันสุดท้ายโดยไม่ต้องรอให้ขอ
• ถ้าจ้างผู้เกษียณกลับมาทำงานต่อ บริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลที่จ้างลูกจ้างอายุ 60 ปีขึ้นไปซึ่งมีค่าจ้างไม่เกินเดือนละ 15,000 บาท มีสิทธิหักรายจ่ายค่าจ้างได้ 2 เท่าตามพระราชกฤษฎีกา (ฉบับที่ 639) พ.ศ. 2560 โดยจำนวนลูกจ้างสูงอายุที่ใช้สิทธิต้องไม่เกินร้อยละ 10 ของลูกจ้างทั้งหมด และลูกจ้างคนนั้นต้องไม่เป็นหรือเคยเป็นกรรมการหรือผู้ถือหุ้นของบริษัท เงื่อนไขมีรายละเอียดเพิ่มเติม ให้ตรวจกับประกาศของกรมสรรพากรก่อนใช้สิทธิ

บัญชีและภาษีนิติบุคคล: ประมาณการหนี้สินที่ตั้งไว้กับรายจ่ายที่หักได้

• วันจ่ายค่าชดเชย บริษัทที่ตั้งประมาณการหนี้สินผลประโยชน์พนักงานไว้แล้วตามมาตรฐานการบัญชี (TAS 19 หรือ TFRS for NPAEs) ให้บันทึกลดประมาณการหนี้สินของพนักงานคนนั้นคู่กับเงินสดที่จ่าย ส่วนต่างระหว่างยอดที่ตั้งไว้กับยอดจ่ายจริงรับรู้เป็นค่าใช้จ่ายหรือกลับรายการในงวดที่จ่าย ถ้าไม่เคยตั้งประมาณการเลย ค่าชดเชยทั้งก้อนจะกระแทกกำไรของปีที่พนักงานเกษียณ ซึ่งเป็นเหตุผลที่ควรตั้งสำรองไว้ล่วงหน้าทุกปี
• ภาษีเงินได้นิติบุคคล ประมาณการหนี้สินที่ตั้งไว้ตามบัญชีเป็นเงินสำรองที่ยังไม่ใช่รายจ่ายทางภาษี ต้องบวกกลับใน ภ.ง.ด.50 ของปีที่ตั้ง ส่วนค่าชดเชยที่จ่ายจริงเมื่อพนักงานเกษียณเป็นรายจ่ายที่หักได้ในปีที่เกิดหน้าที่ต้องจ่าย ผู้ทำบัญชีจึงต้องมีทะเบียนติดตามว่าตั้งสำรองไปแล้วเท่าไร จ่ายจริงไปแล้วเท่าไร เพื่อปรับปรุงกำไรทางภาษีให้ถูกต้องทั้งสองปี
• เตรียมเงินสดล่วงหน้า ค่าชดเชยเกษียณของพนักงานอายุงาน 20 ปีคือเงินเดือนมากกว่า 13 เดือนต่อคน ถ้าปีไหนมีพนักงานเกษียณพร้อมกันหลายคน กระแสเงินสดจะสะดุด ให้ทำทะเบียนวันเกิดและวันเริ่มงานของพนักงานทุกคน วางแผนกันเงินไว้ล่วงหน้าอย่างน้อย 1 ปี และระบุรายการนี้ในงบประมาณประจำปี

มีพนักงานใกล้เกษียณและไม่แน่ใจว่าต้องจ่ายค่าชดเชยเท่าไหร่ หักภาษียังไง หรือสำรองที่ตั้งไว้พอหรือไม่ ปรึกษา CKH Accounting ได้เลย เราช่วยคำนวณค่าชดเชยและภาษีหัก ณ ที่จ่ายแบบคำนวณแยก ออกใบ 50 ทวิ แจ้งออกประกันสังคม และปรับปรุงประมาณการหนี้สินกับกำไรทางภาษีให้ถูกต้องในงวดเดียว

บทความนี้เป็นแนวทางทั่วไปสำหรับนายจ้างที่เป็น SME กรณีพนักงานเกษียณอายุ (อัปเดต พ.ศ. 2569) อ้างอิงพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 9 มาตรา 67 มาตรา 118 และมาตรา 118/1 ประมวลรัษฎากร มาตรา 40 (1) มาตรา 48 (5) มาตรา 50 (1) และมาตรา 50 ทวิ กฎกระทรวง ฉบับที่ 126 ข้อ 2 (36) และข้อ 2 (51) ที่แก้ไขโดยกฎกระทรวง ฉบับที่ 394 (พ.ศ. 2567) ประกาศอธิบดีกรมสรรพากร เกี่ยวกับภาษีเงินได้ (ฉบับที่ 45) พระราชกฤษฎีกา (ฉบับที่ 639) พ.ศ. 2560 ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 585 และแนวปฏิบัติของสำนักงานประกันสังคม ข้อบังคับการทำงาน สัญญาจ้าง และข้อบังคับกองทุนสำรองเลี้ยงชีพของแต่ละบริษัทอาจให้สิทธิมากกว่ากฎหมายขั้นต่ำ โปรดปรึกษาผู้สอบบัญชีรับอนุญาตหรือนักกฎหมายแรงงานก่อนนำไปใช้จริง