กลับไปหน้าบทความทั้งหมด
ภาษี · 9 พ.ย. 2569

บริษัทขายที่ดิน ตึก คอนโดของกิจการ เสียภาษีธุรกิจเฉพาะ 3.3% พ.ร.ฎ.342 ถูกหัก 1% ค่าโอน 2%

วันหนึ่งบริษัทตัดสินใจขายโกดังเก่า ตึกแถวที่เคยใช้เป็นสำนักงาน หรือห้องชุดที่ซื้อไว้ในนามบริษัทเมื่อหลายปีก่อน เจ้าของหลายคนคิดว่าบริษัทไม่ได้ทำธุรกิจอสังหาริมทรัพย์ ขายทรัพย์สินของตัวเองไปชิ้นเดียวก็น่าจะเสียแค่ภาษีเงินได้จากกำไรตามปกติ แต่พอไปถึงสำนักงานที่ดิน เจ้าพนักงานกลับเรียกเก็บภาษีธุรกิจเฉพาะ 3.3% ของราคาขาย หักภาษีเงินได้ ณ ที่จ่ายอีก 1% และค่าธรรมเนียมจดทะเบียนอีก 2% ของราคาประเมิน รวมแล้วเงินหายไปจากราคาขายหลายแสนบาทก่อนจะได้รับเงินจริง บทความนี้อธิบายว่าทำไมนิติบุคคลที่ขายอสังหาริมทรัพย์ซึ่งมีไว้ใช้ในกิจการถึงต้องเสียภาษีธุรกิจเฉพาะทุกกรณีไม่ว่าจะถือครองมากี่ปี ภาระแต่ละตัวคำนวณจากฐานอะไร จ่ายที่ไหน และต้องลงบัญชีกับยื่น ภ.ง.ด.50 อย่างไรให้ครบ

นิติบุคคลขายอสังหาริมทรัพย์ที่ใช้ในกิจการ กฎหมายถือเป็นการขายเป็นทางค้าหรือหากำไรเสมอ

มาตรา 91/2(6) แห่งประมวลรัษฎากรกำหนดให้การขายอสังหาริมทรัพย์เป็นทางค้าหรือหากำไรอยู่ในบังคับภาษีธุรกิจเฉพาะ และให้พระราชกฤษฎีกากำหนดว่ากรณีใดบ้างถือเป็นการขายลักษณะนี้ พระราชกฤษฎีกาฯ (ฉบับที่ 342) พ.ศ. 2541 มาตรา 4 จึงระบุไว้ 6 กรณี กรณี (1) ถึง (4) เป็นเรื่องของผู้จัดสรรที่ดิน ผู้ขายห้องชุดที่จดทะเบียนอาคารชุด ผู้สร้างอาคารเพื่อขาย และการแบ่งแปลงขายพร้อมถนนหรือสาธารณูปโภค ส่วนกรณีที่กระทบ SME ทั่วไปโดยตรงคือ มาตรา 4(5) การขายอสังหาริมทรัพย์ที่ผู้ขายมีไว้ในการประกอบกิจการ เฉพาะของนิติบุคคลตามมาตรา 77/1 ซึ่งครอบคลุมบริษัทจำกัดและห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลทุกแห่ง

  • ไม่มีเงื่อนไขระยะเวลาถือครอง ข้อยกเว้นเรื่องถือครองเกิน 5 ปี หรือมีชื่อในทะเบียนบ้านไม่น้อยกว่า 1 ปี อยู่ในมาตรา 4(6) ซึ่งใช้กับการขายที่ไม่เข้ากรณี (1) ถึง (5) เท่านั้น บริษัทที่ซื้อที่ดินมา 15 ปีแล้วขายออกไปจึงยังเข้ามาตรา 4(5) และต้องเสียภาษีธุรกิจเฉพาะเต็มจำนวน กรมสรรพากรวินิจฉัยแนวนี้มาตลอด เช่น กรณีนิติบุคคลขายที่ดินพร้อมบ้านพักที่มีไว้ในการประกอบกิจการก็ถือเป็นการขายเป็นทางค้าหรือหากำไรตามมาตรา 91/2(6) ประกอบมาตรา 4(5)
  • ไม่ต้องจดทะเบียนภาษีธุรกิจเฉพาะก่อน ประกาศอธิบดีกรมสรรพากร เกี่ยวกับภาษีธุรกิจเฉพาะ เรื่อง การกำหนดกิจการที่ไม่ต้องจดทะเบียนภาษีธุรกิจเฉพาะ (แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศฯ (ฉบับที่ 5)) กำหนดให้การขายตามมาตรา 4(5) และ 4(6) เป็นการประกอบกิจการชั่วคราว บริษัทจึงไม่ต้องยื่น ภ.ธ.01 ขอจดทะเบียน และไม่ต้องยื่น ภ.ธ.40 รายเดือน เพียงชำระภาษีสำหรับการขายครั้งนั้นให้ครบ
  • ไม่อยู่ในระบบภาษีมูลค่าเพิ่ม มาตรา 77/3 กำหนดว่ากิจการที่อยู่ในบังคับภาษีธุรกิจเฉพาะตามมาตรา 91/2 ไม่อยู่ในบังคับภาษีมูลค่าเพิ่ม การขายที่ดินและอาคารจึงไม่ต้องบวก VAT 7% และไม่ต้องออกใบกำกับภาษี แม้บริษัทผู้ขายจะเป็นผู้ประกอบการจดทะเบียน VAT ก็ตาม แต่ถ้าอาคารนั้นบริษัทสร้างเองและขอคืนภาษีซื้อค่าก่อสร้างไว้ แล้วขายภายใน 3 ปีนับแต่เดือนที่ก่อสร้างเสร็จ ภาษีซื้อค่าก่อสร้างจะกลายเป็นภาษีซื้อต้องห้ามย้อนหลังตามประกาศอธิบดีฯ เกี่ยวกับภาษีมูลค่าเพิ่ม (ฉบับที่ 42) ข้อ 2(4) ซึ่งต้องวางแผนแยกต่างหาก

ภาระที่เจอหน้าเคาน์เตอร์กรมที่ดิน ใครจ่าย คิดจากฐานอะไร

จุดที่ทำให้นิติบุคคลเสียเงินเกินคาดคือภาระหลายตัวถูกเรียกเก็บพร้อมกันในวันจดทะเบียนโอน และบางตัวใช้ราคาประเมินทุนทรัพย์ของกรมที่ดินเป็นฐานแทนราคาที่ตกลงกันจริง กรมสรรพากรสรุปภาระของผู้ขายที่เป็นนิติบุคคลไว้ดังนี้

  • ภาษีธุรกิจเฉพาะ 3.3% คืออัตรา 3% ตามมาตรา 91/6(3) บวกภาษีท้องถิ่นอีก 10% ของภาษีธุรกิจเฉพาะ คำนวณจากรายรับก่อนหักรายจ่ายใด ๆ โดยใช้ราคาที่ซื้อขายจริงหรือราคาประเมินทุนทรัพย์ แล้วแต่อย่างใดจะมากกว่า ผู้ขายยื่นแบบและชำระต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ผู้รับจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมที่สำนักงานที่ดินในขณะจดทะเบียนตามมาตรา 91/10 ไม่ต้องไปยื่นที่สรรพากรอีก และแม้บริษัทจะขายขาดทุนก็ยังต้องเสีย เพราะฐานคือรายรับ ไม่ใช่กำไร
  • ภาษีเงินได้หัก ณ ที่จ่าย 1% ตามมาตรา 69 ตรี ผู้ซื้อไม่ว่าจะเป็นบุคคลธรรมดาหรือนิติบุคคลมีหน้าที่หักภาษี 1% จากเงินที่จ่ายให้บริษัทผู้ขาย โดยใช้ราคาขายหรือราคาประเมินทุนทรัพย์ แล้วแต่อย่างใดจะมากกว่า แล้วนำส่งเจ้าพนักงานที่ดินในขณะจดทะเบียน ภาษีที่ถูกหักนี้เป็นเครดิตในการคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคลของรอบระยะเวลาบัญชีที่ถูกหักตามมาตรา 69 ตรี วรรคสอง บริษัทจึงต้องเก็บใบเสร็จรับเงินของกรมที่ดินไว้แนบกับ ภ.ง.ด.50 ถ้าปีนั้นภาษีที่คำนวณได้น้อยกว่าที่ถูกหัก ขอคืนได้ภายใน 3 ปีนับแต่วันสุดท้ายของกำหนดยื่นแบบตามมาตรา 27 ตรี
  • อากรแสตมป์ 0.5% ได้รับยกเว้น ตามปกติตราสารขายอสังหาริมทรัพย์ต้องปิดอากร 1 บาทต่อทุก 200 บาทของราคาขายหรือราคาประเมินที่สูงกว่า แต่กรณีที่ผู้ขายเสียภาษีธุรกิจเฉพาะแล้วได้รับยกเว้นอากรแสตมป์ นิติบุคคลที่ขายตามมาตรา 4(5) จึงไม่ต้องจ่ายส่วนนี้ ถ้าถูกเรียกเก็บซ้ำให้ทักท้วงทันที
  • ค่าธรรมเนียมจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรม 2% ของราคาประเมินทุนทรัพย์ ตามกฎกระทรวง ฉบับที่ 47 (พ.ศ. 2541) ออกตามความในพระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายที่ดิน ค่าธรรมเนียมนี้คิดจากราคาประเมิน ไม่ใช่ราคาซื้อขาย และกฎหมายไม่ได้บังคับว่าฝ่ายใดต้องจ่าย ผู้ซื้อผู้ขายตกลงกันในสัญญาได้ มาตรการลดค่าธรรมเนียมที่รัฐออกเป็นครั้งคราวมักจำกัดเฉพาะที่อยู่อาศัยและมีเงื่อนไขของผู้ซื้อ ไม่ครอบคลุมโกดังหรือสำนักงานของบริษัทโดยทั่วไป จึงควรตรวจประกาศที่มีผลในวันโอนก่อนคำนวณ
  • ผู้ซื้อออกภาษีให้ ไม่ได้แปลว่าบริษัทหลุดภาระ หากสัญญาระบุให้ผู้ซื้อเป็นผู้ชำระภาษีธุรกิจเฉพาะและภาษีหัก ณ ที่จ่ายแทน กรมสรรพากรวินิจฉัยไว้ในหนังสือที่ กค 0706/7552 ลงวันที่ 11 สิงหาคม 2547 ว่าเงินภาษีที่ผู้ซื้อออกให้ถือเป็นประโยชน์ที่บริษัทผู้ขายได้รับ ต้องนำมารวมเป็นรายได้ในการคำนวณกำไรสุทธิและรวมเป็นรายรับเพื่อเสียภาษีธุรกิจเฉพาะด้วย ราคาขายที่แท้จริงจึงสูงกว่าตัวเลขในสัญญา
คำนวณภาระเมื่อบริษัทขายที่ดินหรืออาคารของกิจการ

ใส่ราคาขายตามสัญญา ราคาประเมินทุนทรัพย์ของกรมที่ดิน และมูลค่าตามบัญชีของทรัพย์สินที่ขาย (ราคาทุนที่ดินบวกราคาทุนอาคารหักค่าเสื่อมราคาสะสม) เพื่อดูภาษีธุรกิจเฉพาะ ภาษีหัก ณ ที่จ่าย ค่าธรรมเนียมโอน และกำไรที่เหลือ

  • ฐานภาษีธุรกิจเฉพาะและภาษีหัก ณ ที่จ่าย (ราคาขายหรือราคาประเมิน แล้วแต่สูงกว่า)—
  • ภาษีธุรกิจเฉพาะ 3.3% จ่ายที่สำนักงานที่ดิน (ลงเป็นรายจ่ายได้)—
  • ภาษีหัก ณ ที่จ่าย 1% ตามมาตรา 69 ตรี (เครดิตใน ภ.ง.ด.50)—
  • ค่าธรรมเนียมจดทะเบียน 2% ของราคาประเมิน (ตัวอย่างสมมติผู้ขายรับภาระทั้งจำนวน)—
  • อากรแสตมป์ (ยกเว้นเมื่อเสียภาษีธุรกิจเฉพาะ)—
  • เงินที่ได้รับจากผู้ซื้อหลังถูกหัก 1% (ก่อนจ่ายภาษีธุรกิจเฉพาะและค่าโอน)—
  • กำไร (ขาดทุน) จากการขายหลังหักภาษีธุรกิจเฉพาะและค่าโอน ก่อนภาษีเงินได้นิติบุคคล—

ตัวอย่างนี้ใช้อัตราทั่วไปโดยไม่รวมมาตรการลดค่าธรรมเนียมใด ๆ และสมมติว่าไม่มีภาษีซื้อค่าก่อสร้างที่ต้องห้ามย้อนหลัง ค่าธรรมเนียมโอนในทางปฏิบัติมักตกลงแบ่งกันระหว่างผู้ซื้อกับผู้ขาย ให้ปรับตามสัญญาจริง

ตัวอย่าง: บริษัทขายโกดังพร้อมที่ดินในราคา 10,000,000 บาท ราคาประเมินทุนทรัพย์ 8,000,000 บาท มูลค่าตามบัญชี 6,000,000 บาท ฐานภาษีธุรกิจเฉพาะและภาษีหัก ณ ที่จ่ายคือ 10,000,000 บาท บริษัทจ่ายภาษีธุรกิจเฉพาะ 330,000 บาท ถูกผู้ซื้อหัก ณ ที่จ่าย 100,000 บาท และถ้ารับภาระค่าธรรมเนียมโอนทั้งหมดจะจ่ายอีก 160,000 บาท ไม่มีอากรแสตมป์ บริษัทได้รับเงินจากผู้ซื้อ 9,900,000 บาท มีกำไรจากการขายหลังหักภาษีธุรกิจเฉพาะและค่าโอน 3,510,000 บาท ซึ่งต้องนำไปรวมคำนวณกำไรสุทธิเสียภาษีเงินได้นิติบุคคล โดยใช้ 100,000 บาทที่ถูกหักไว้เป็นเครดิต

บันทึกบัญชีและยื่น ภ.ง.ด.50 อย่างไรให้ไม่ถูกประเมินซ้ำ

หลังจดทะเบียนโอนเสร็จ งานยังไม่จบที่กรมที่ดิน ฝ่ายบัญชีต้องตัดทรัพย์สินออกจากทะเบียนสินทรัพย์ถาวร รับรู้กำไรหรือขาดทุนจากการจำหน่าย และจัดการภาษีให้ครบทั้งสามด้าน

  • กำไรจากการขายคือรายได้ตามมาตรา 65 ที่ดินเป็นทรัพย์สินที่ไม่หักค่าเสื่อมราคา ต้นทุนที่นำมาเทียบกับราคาขายจึงเป็นราคาทุนเดิมบวกค่าใช้จ่ายในการได้มาที่รวมไว้เป็นต้นทุน เช่น ค่าธรรมเนียมโอนตอนซื้อ ส่วนอาคารใช้ราคาทุนหักค่าเสื่อมราคาสะสมถึงวันขาย ผลต่างระหว่างราคาขายกับมูลค่าตามบัญชีคือกำไรหรือขาดทุนจากการจำหน่ายสินทรัพย์ที่ต้องรวมในกำไรสุทธิเพื่อเสียภาษีเงินได้นิติบุคคล และถ้าขายให้กรรมการหรือบริษัทในเครือในราคาต่ำกว่าราคาตลาดโดยไม่มีเหตุอันสมควร เจ้าพนักงานประเมินมีอำนาจประเมินราคาขายให้เท่ากับราคาตลาดตามมาตรา 65 ทวิ (4)
  • ภาษีธุรกิจเฉพาะและค่าธรรมเนียมโอนเป็นรายจ่ายได้ รายจ่ายต้องห้ามตามมาตรา 65 ตรี (6) ครอบคลุมเบี้ยปรับ เงินเพิ่ม ค่าปรับทางอาญา และภาษีเงินได้ของบริษัทเอง ส่วนภาษีธุรกิจเฉพาะกับภาษีท้องถิ่นที่จ่ายจากการขายครั้งนี้ รวมถึงค่าธรรมเนียมโอนและค่านายหน้าที่บริษัทรับภาระ เป็นรายจ่ายเพื่อหากำไรที่หักได้ในรอบบัญชีที่ขาย ให้เก็บใบเสร็จของกรมที่ดินที่แยกรายการแต่ละประเภทไว้เป็นหลักฐาน
  • ภาษีหัก ณ ที่จ่าย 1% ใช้เป็นเครดิตได้ปีเดียว ตัวเลขนี้ต้องกรอกในรายการภาษีที่ถูกหัก ณ ที่จ่ายของ ภ.ง.ด.50 รอบบัญชีที่โอน ไม่ใช่ปีที่ได้รับเงินงวดสุดท้าย และต้องตรวจว่าจำนวนที่เจ้าพนักงานที่ดินออกใบเสร็จให้ตรงกับฐานที่ถูกต้อง เพราะถ้าผู้ซื้อหักจากราคาสัญญาทั้งที่ราคาประเมินสูงกว่า ภาษีที่นำส่งจะขาดและเครดิตที่บริษัทได้ก็จะน้อยกว่าที่ควร ให้ตรวจตัวเลขกับเจ้าพนักงานก่อนรับใบเสร็จ
  • กรณีที่ไม่ใช่การขายก็อาจเข้าข่าย มาตรา 91/1(4) ให้ความหมายของการขายรวมถึงการแลกเปลี่ยน ให้ ให้เช่าซื้อ หรือจำหน่ายจ่ายโอนไม่ว่าจะมีประโยชน์ตอบแทนหรือไม่ การโอนที่ดินของบริษัทให้กรรมการโดยไม่มีค่าตอบแทน หรือการโอนเพื่อชำระหนี้ จึงยังเป็นการขายที่ต้องเสียภาษีธุรกิจเฉพาะโดยใช้ราคาประเมินทุนทรัพย์เป็นฐาน และสำหรับภาษีเงินได้นิติบุคคลต้องใช้ราคาตลาดเป็นรายได้ตามมาตรา 65 ทวิ (4) เช่นกัน
เช็กก่อนนัดโอนที่ดินหรืออาคารของบริษัท0/7
  • ขอราคาประเมินทุนทรัพย์ของแปลงหรือห้องชุดที่จะขายจากกรมที่ดินล่วงหน้า และเทียบกับราคาขายตามสัญญาเพื่อรู้ฐานภาษีธุรกิจเฉพาะและภาษีหัก ณ ที่จ่ายที่แท้จริง
  • สัญญาจะซื้อจะขายระบุชัดว่าใครรับภาระภาษีธุรกิจเฉพาะ ค่าธรรมเนียมโอน และภาษีหัก ณ ที่จ่าย ถ้าให้ผู้ซื้อออกแทน ได้บวกจำนวนนั้นเข้าเป็นรายได้และรายรับของบริษัทแล้ว
  • มีมติที่ประชุมคณะกรรมการหรือผู้ถือหุ้นอนุมัติการขายตามข้อบังคับบริษัท พร้อมหนังสือรับรองไม่เกิน 1 เดือนและเอกสารกรรมการผู้มีอำนาจสำหรับยื่นที่กรมที่ดิน
  • เตรียมเงินสำหรับภาษีธุรกิจเฉพาะ 3.3% และค่าธรรมเนียม 2% ของราคาประเมินไว้ในวันโอน เพราะต้องชำระที่สำนักงานที่ดินทันที ไม่สามารถผ่อนหรือยื่นภายหลัง
  • ตรวจว่าใบเสร็จรับเงินของกรมที่ดินแยกรายการภาษีธุรกิจเฉพาะ ภาษีท้องถิ่น ภาษีหัก ณ ที่จ่าย และค่าธรรมเนียม และไม่มีการเรียกเก็บอากรแสตมป์ซ้ำ
  • ถ้าอาคารที่ขายบริษัทสร้างเองและขอคืนภาษีซื้อค่าก่อสร้างไว้ ได้ตรวจแล้วว่าพ้น 3 ปีนับแต่เดือนที่ก่อสร้างเสร็จ หรือได้คำนวณภาษีซื้อที่ต้องนำส่งคืนไว้ในต้นทุนการขายแล้ว
  • ฝ่ายบัญชีตัดสินทรัพย์ออกจากทะเบียน บันทึกกำไรหรือขาดทุนจากการจำหน่าย และจดจำนวนภาษีหัก ณ ที่จ่าย 1% ไว้ใช้เป็นเครดิตใน ภ.ง.ด.50 ของรอบบัญชีที่โอน

การขายอสังหาริมทรัพย์ของบริษัทเป็นรายการใหญ่ที่เกิดไม่บ่อย แต่ภาษีที่ต้องจ่ายในวันเดียวอาจสูงกว่ากำไรทั้งปี การรู้ล่วงหน้าว่าฐานภาษีคือราคาประเมินหรือราคาขายที่สูงกว่า เตรียมเงินสดสำหรับภาษีธุรกิจเฉพาะ และวางข้อตกลงเรื่องค่าใช้จ่ายในสัญญาให้ชัด ช่วยให้ตัดสินใจตั้งราคาขายได้ถูกต้องและไม่ถูกประเมินภายหลัง หากต้องการให้ CKH Accounting ช่วยประเมินภาระภาษีก่อนขายที่ดิน อาคาร หรือห้องชุดของกิจการ ตรวจสัญญาจะซื้อจะขาย หรือดูแลการบันทึกบัญชีและการยื่น ภ.ง.ด.50 หลังการขาย ติดต่อปรึกษาเราได้ที่นี่

บทความนี้เป็นแนวทางทั่วไปเพื่อความเข้าใจภาพรวมภาษีเมื่อนิติบุคคลขายอสังหาริมทรัพย์ที่มีไว้ในการประกอบกิจการ (อัปเดต พ.ศ. 2569) อ้างอิงประมวลรัษฎากร มาตรา 27 ตรี มาตรา 65 มาตรา 65 ทวิ (4) มาตรา 65 ตรี (6) มาตรา 69 ตรี มาตรา 77/1 มาตรา 77/3 มาตรา 91/1(4) มาตรา 91/2(6) มาตรา 91/6(3) และมาตรา 91/10 พระราชกฤษฎีกาออกตามความในประมวลรัษฎากร ว่าด้วยการขายอสังหาริมทรัพย์เป็นทางค้าหรือหากำไร (ฉบับที่ 342) พ.ศ. 2541 มาตรา 4 ประกาศอธิบดีกรมสรรพากร เกี่ยวกับภาษีธุรกิจเฉพาะ เรื่อง การกำหนดกิจการที่ไม่ต้องจดทะเบียนภาษีธุรกิจเฉพาะ ประกาศอธิบดีกรมสรรพากร เกี่ยวกับภาษีมูลค่าเพิ่ม (ฉบับที่ 42) ข้อ 2(4) กฎกระทรวง ฉบับที่ 47 (พ.ศ. 2541) ออกตามความในพระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายที่ดิน พ.ศ. 2497 คำแนะนำภาษีอากรสำหรับผู้ขายอสังหาริมทรัพย์ของกรมสรรพากร และหนังสือตอบข้อหารือกรมสรรพากรที่ กค 0706/7552 ลงวันที่ 11 สิงหาคม 2547 อัตราค่าธรรมเนียมและมาตรการลดหย่อนอาจเปลี่ยนแปลงตามประกาศในแต่ละช่วงเวลา และราคาประเมินทุนทรัพย์ขึ้นกับแปลงที่ดินแต่ละแปลง ควรตรวจสอบกับสำนักงานที่ดินและปรึกษาผู้สอบบัญชีหรือที่ปรึกษาภาษีก่อนนำไปใช้จริง

มีคำถามเกี่ยวกับบัญชีหรือภาษี? ปรึกษาผู้สอบบัญชีรับอนุญาตได้ฟรี

ปรึกษาฟรี