ซื้อของผ่อน บันทึกบัญชียังไง
ซื้อของผ่อน (Hire Purchase / Installment) ไม่บันทึกตามจำนวนงวดที่จ่าย — ต้องบันทึกสินทรัพย์เต็มจำนวน + หนี้สินผ่อนทันทีตั้งแต่วันแรก
หลักการบันทึก (3 จังหวะ)
- วันที่ซื้อ: Dr.สินทรัพย์ (ราคาเงินสด) + Dr.ดอกเบี้ยจ่ายล่วงหน้า (Unearned Interest) / Cr.หนี้สินผ่อนชำระ (รวมเงินต้น+ดอก)
- ทุกงวดผ่อน: Dr.หนี้สินผ่อน + Dr.ดอกเบี้ยจ่าย / Cr.เงินสด + Cr.ดอกเบี้ยจ่ายล่วงหน้า
- ทุกสิ้นเดือน: Dr.ค่าเสื่อมราคา / Cr.ค่าเสื่อมสะสม — ตามอายุการใช้งาน ไม่ใช่งวดผ่อน
- วิธีจัดสรรดอกเบี้ย: ใช้ Effective Interest Rate (EIR) — ดอกเบี้ยสูงในงวดต้น ลดลงเรื่อย ๆ
- อ่านสัญญา แยกราคาเงินสดออกจากดอกเบี้ยรวม (เช่น เครื่องจักร 1.2M ดอก 168K)
- วันรับมอบ: Dr.สินทรัพย์ 1.2M + Dr.ดอกเบี้ยจ่ายล่วงหน้า 168K / Cr.หนี้สินผ่อน 1.368M
- ขอใบกำกับเต็มก้อนและขอเครดิต VAT ในเดือนแรก
- ทุกงวด: ตัดหนี้สินผ่อน + รับรู้ดอกเบี้ยจ่ายตาม EIR
- ทุกสิ้นเดือน: ตั้งค่าเสื่อมตามอายุสินทรัพย์ (5 ปี) ไม่ใช่ตามงวดผ่อน
VAT และภาษี
- VAT: กรณีเช่าซื้อ/ผ่อนชำระที่กรรมสิทธิ์ยังไม่โอนเมื่อส่งมอบ ความรับผิดเกิดเมื่อถึงกำหนดชำระราคาแต่ละงวด (มาตรา 78(2)) ผู้ให้เช่าซื้อต้องออกใบกำกับภาษีทุกงวดตามค่างวดที่ถึงกำหนด ห้ามออกใบเดียวเต็มมูลค่าสัญญา ผู้ซื้อจึงขอเครดิตภาษีซื้อได้ทีละงวดตามใบกำกับที่ได้รับในแต่ละเดือน
- WHT: ดอกเบี้ยจ่ายให้นิติบุคคล (เช่นไฟแนนซ์) ไม่ต้องหัก / จ่ายให้บุคคลธรรมดาหัก 15%
- ค่าเสื่อมภาษี: กรณีเช่าซื้อ/ผ่อนชำระ ใช้ พ.ร.ฎ. 145/2527 มาตรา 7 คือคิดบนราคาที่พึงต้องชำระทั้งหมด (รวมดอกเบี้ย) และค่าเสื่อมที่หักได้ในแต่ละรอบต้องไม่เกินค่างวดที่ต้องผ่อนในรอบนั้น
- ดอกเบี้ยจ่าย: ทางบัญชีรับรู้ตาม EIR ได้ แต่ทางภาษีต้องบวกกลับ เพราะดอกเบี้ยรวมอยู่ในต้นทุนทรัพย์สินและทยอยหักผ่านค่าเสื่อมไปแล้ว หักซ้ำไม่ได้ (เป็นผลต่างทางบัญชี-ภาษีที่ต้องปรับปรุงใน ภ.ง.ด.50)
ข้อต่างจาก Operating Lease และ TFRS 16
- Hire Purchase — กรรมสิทธิ์โอนเมื่อผ่อนครบ บันทึกเป็นสินทรัพย์ตั้งแต่ต้น
- Operating Lease (สัญญาเช่า) — เดิมบันทึกค่าเช่ารายเดือนเป็นค่าใช้จ่าย
- TFRS 16 (ปัจจุบัน) — สัญญาเช่า > 12 เดือนและไม่ Low-Value ต้องบันทึก Right-of-Use Asset + Lease Liability คล้าย Hire Purchase
กรรมสิทธิ์: โอนเมื่อผ่อนครบ
การบันทึก: ตั้งสินทรัพย์เต็มก้อน + หนี้สินผ่อน ตั้งแต่วันแรก คิดค่าเสื่อมตามอายุ + ดอกเบี้ยตาม EIR
ภาษี: ค่าเสื่อมตาม พ.ร.ฎ. 145/2527 มาตรา 7 บนราคาที่พึงต้องชำระทั้งหมด (รวมดอกเบี้ย) หักได้ไม่เกินค่างวดที่ต้องผ่อนในรอบบัญชีนั้น — ดอกเบี้ยไม่หักซ้ำเป็นค่าใช้จ่ายอีก
กรรมสิทธิ์: ไม่โอน (เช่าใช้)
การบันทึก: เดิมลงค่าเช่ารายเดือนเป็นค่าใช้จ่าย — แต่ TFRS 16 ปัจจุบันสั่งตั้ง Right-of-Use Asset + Lease Liability ถ้าเช่า > 12 เดือนและไม่ Low-Value
ภาษี: ค่าเช่าจ่ายเป็นค่าใช้จ่ายตามจริง
ถ้าไม่แน่ใจว่าสัญญาเช่าเป็น Hire Purchase หรือ Operating Lease — ปรึกษาเราเพื่อจัดประเภทถูก
หมายเหตุ: TFRS 16 บังคับใช้กับกิจการ PAEs — กิจการ NPAEs (SME ส่วนใหญ่) ใช้ TFRS for NPAEs ซึ่งยังบันทึกค่าเช่าดำเนินงานเป็นค่าใช้จ่ายตามงวด ไม่ต้องตั้งสินทรัพย์สิทธิการใช้
มีคำถามเพิ่มเติม? ปรึกษาทีม CKH Accounting ได้ฟรี
ข้อมูลนี้เป็นแนวทางทั่วไป (อัปเดต พ.ศ. 2569) อัตรา/เกณฑ์อาจเปลี่ยนแปลงตามประกาศกรมสรรพากรหรือกฎหมายที่เกี่ยวข้อง — โปรดปรึกษาผู้สอบบัญชีก่อนนำไปปฏิบัติจริง
มีคำถามเกี่ยวกับบัญชีหรือภาษี? ปรึกษาผู้สอบบัญชีรับอนุญาตได้ฟรี
ปรึกษาฟรี