จ้างฟรีแลนซ์หรือพนักงาน จ้างทำของกับจ้างแรงงานต่างกันตรงไหน หัก 3% หรือ ภ.ง.ด.1

ธุรกิจเล็กจำนวนมากเลือก "จ้างฟรีแลนซ์" แทนการรับพนักงานประจำ เพราะคิดว่าไม่ต้องขึ้นประกันสังคม ไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย และจ่ายเงินแล้วหัก 3% จบ แต่ในทางกฎหมาย คำว่าฟรีแลนซ์ไม่มีอยู่จริง สิ่งที่มีคือสัญญา 2 แบบตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ได้แก่ จ้างแรงงาน (มาตรา 575) กับ จ้างทำของ (มาตรา 587) และศาลหรือเจ้าหน้าที่จะดูจากสภาพการทำงานจริง ไม่ใช่ชื่อที่เขียนหัวสัญญา ถ้าจ้างคนมานั่งทำงานที่ออฟฟิศทุกวัน รับคำสั่งจากหัวหน้า จ่ายเงินเดือนคงที่ แต่เรียกว่าฟรีแลนซ์และหัก 3% บริษัทอาจหักภาษีผิดแบบ ขาดส่งประกันสังคม และมีภาระค่าชดเชยที่ไม่ได้ตั้งสำรองไว้ บทความนี้สรุปว่าสองแบบต่างกันตรงไหน และแต่ละแบบบริษัทต้องทำอะไรบ้าง

จ้างแรงงานกับจ้างทำของ ดูที่อะไร

มาตรา 575 นิยามจ้างแรงงานว่า ลูกจ้างตกลงทำงานให้นายจ้าง และนายจ้างตกลงให้สินจ้าง ตลอดเวลาที่ทำงานให้ ส่วนมาตรา 587 นิยามจ้างทำของว่า ผู้รับจ้างตกลงทำการงานสิ่งใดสิ่งหนึ่ง จนสำเร็จ และผู้ว่าจ้างให้สินจ้าง เพื่อผลสำเร็จของงานนั้น จุดต่างที่แนวคำพิพากษาศาลฎีกาใช้พิจารณาเป็นหลักคือ อำนาจบังคับบัญชา สัญญาณที่ชี้ว่าเป็นจ้างแรงงาน ได้แก่

• กำหนดเวลาทำงาน ต้องเข้างานตามเวลา ลงเวลาเข้าออก ขอลาต้องได้รับอนุมัติ
• สั่งงานและควบคุมวิธีทำ หัวหน้ามอบหมายงานได้เรื่อย ๆ สั่งแก้ กำหนดขั้นตอน และลงโทษทางวินัยได้ถ้าไม่ทำตาม
• จ่ายตามเวลา ไม่ใช่ตามผลงาน ได้เงินรายเดือนคงที่ไม่ว่าเดือนนั้นจะส่งงานกี่ชิ้น
• ใช้เครื่องมือและสถานที่ของบริษัท ทำงานที่ออฟฟิศด้วยคอมพิวเตอร์ อีเมล และระบบของบริษัทเป็นหลัก
• ทำงานให้บริษัทเดียวแบบต่อเนื่อง ไม่มีลูกค้ารายอื่น และรับงานต่อเนื่องโดยไม่มีขอบเขตงานที่จบในตัว

ส่วนจ้างทำของจะมีลักษณะตรงข้าม คือตกลงขอบเขตงานและผลลัพธ์ที่ชัดเจน ผู้รับจ้างกำหนดเวลาและวิธีทำงานเอง ใช้เครื่องมือของตัวเอง รับผิดชอบความเสียหายของงาน และได้เงินเมื่อส่งมอบงานตามงวด ถ้างานของคุณเข้าข่ายข้อแรกหลายข้อ แม้สัญญาจะเขียนว่าจ้างทำของ ก็มีความเสี่ยงสูงที่จะถูกถือว่าเป็นจ้างแรงงาน

ภาระของบริษัทต่างกันยังไง

จ้างผิดแบบ เสี่ยงอะไรบ้าง

• ประกันสังคมเรียกเก็บย้อนหลัง ถ้าเจ้าหน้าที่หรือศาลชี้ว่าสภาพจริงเป็นลูกจ้าง นายจ้างต้องจ่ายเงินสมทบย้อนหลังทั้งส่วนของตนและส่วนที่ไม่ได้หักจากลูกจ้าง พร้อมเงินเพิ่มร้อยละ 2 ต่อเดือนของเงินสมทบที่ค้างตามมาตรา 49 แห่งพระราชบัญญัติประกันสังคม
• ค่าชดเชยที่ไม่ได้เตรียมไว้ เมื่อเลิกสัญญากับ "ฟรีแลนซ์" ที่แท้จริงเป็นลูกจ้าง อีกฝ่ายฟ้องศาลแรงงานเรียกค่าชดเชยตามอายุงาน สินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า และค่าจ้างวันหยุดพักผ่อนที่ไม่ได้ใช้ได้
• หักภาษีผิดแบบ หัก 3% แทนที่จะคำนวณตามมาตรา 50(1) และยื่น ภ.ง.ด.3 แทน ภ.ง.ด.1 ถ้าถูกประเมินว่าหักขาด บริษัทต้องรับผิดในภาษีส่วนที่ขาดพร้อมเงินเพิ่ม
• ความเสี่ยงกลับด้าน ถ้าจ้างทำของจริง เช่น จ้างออกแบบโลโก้งานเดียว แต่บริษัทไปขึ้นทะเบียนประกันสังคมและยื่น ภ.ง.ด.1 ให้ ก็ทำให้เอกสารชี้ว่าเป็นลูกจ้าง และสร้างภาระที่ไม่จำเป็นเช่นกัน

จะจ้างทำของจริง ต้องจัดให้เป็นจ้างทำของจริง

ถ้าธุรกิจต้องการใช้ผู้รับจ้างอิสระ หัวใจคือทำให้ทั้งสัญญาและการทำงานจริงสอดคล้องกับมาตรา 587 ไม่ใช่แค่เปลี่ยนชื่อสัญญา

ถ้าคุณมีคนที่เรียกว่าฟรีแลนซ์แต่ทำงานเหมือนพนักงานประจำ หรือกำลังจะจ้างคนใหม่และยังไม่แน่ใจว่าควรใช้สัญญาแบบไหน ปรึกษา CKH Accounting เราช่วยทบทวนสภาพการจ้างจริง เลือกรูปแบบสัญญาและแบบภาษีหัก ณ ที่จ่ายที่ถูกต้อง จัดการขึ้นทะเบียนประกันสังคม และตั้งสำรองผลประโยชน์พนักงานในงบการเงินให้ครบ

บทความนี้เป็นแนวทางทั่วไปเพื่อความเข้าใจความต่างระหว่างสัญญาจ้างแรงงานกับสัญญาจ้างทำของ (อัปเดต พ.ศ. 2569) อ้างอิงประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 575 และ 587 ประมวลรัษฎากร มาตรา 40 มาตรา 50(1) มาตรา 81(1)(ฐ) บัญชีอัตราอากรแสตมป์ลักษณะ 4 คำสั่งกรมสรรพากรที่ ท.ป.4/2528 ข้อ 8 พระราชบัญญัติประกันสังคม มาตรา 34 และ 49 และพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน มาตรา 118 การวินิจฉัยว่าเป็นสัญญาแบบใดขึ้นกับข้อเท็จจริงเป็นรายกรณี อัตราและเพดานเงินสมทบประกันสังคมอาจเปลี่ยนตามประกาศ โปรดปรึกษาผู้สอบบัญชีรับอนุญาตหรือนักกฎหมายแรงงานก่อนนำไปใช้จริง