งบการเงินรวม (Consolidated Financial Statements) บริษัทแม่มีบริษัทลูก ต้องทำงบรวมไหม

เมื่อ SME เติบโตจนมีบริษัทในเครือหลายแห่ง เช่น ตั้งบริษัทลูกแยกไปทำอีกธุรกิจ หรือเข้าไปซื้อหุ้นจนคุมกิจการอื่นได้ คำถามที่ตามมาคือ "ต้องเอางบของแต่ละบริษัทมารวมกันเป็นงบเดียวไหม" งบที่รวมนี้เรียกว่า "งบการเงินรวม" (Consolidated Financial Statements) ซึ่งมองกลุ่มบริษัททั้งหมดเสมือนเป็นกิจการเดียว บทความนี้สรุปให้เจ้าของธุรกิจเห็นภาพว่างบการเงินรวมคืออะไร ต้องคุมกิจการแค่ไหนถึงต้องรวมงบ และ SME แบบไหนที่ต้องทำจริง ๆ

งบการเงินรวมคืออะไร ทำไมต้องรวมงบ

งบการเงินรวมคืองบที่นำฐานะการเงินและผลการดำเนินงานของ "บริษัทแม่" กับ "บริษัทย่อย" ทุกแห่งมาแสดงรวมกันเสมือนเป็นกิจการเดียว เพื่อให้ผู้ใช้งบเห็นภาพรวมของทั้งกลุ่ม ไม่ใช่แค่บริษัทใดบริษัทหนึ่ง หลักการสำคัญในการจัดทำมีสามส่วน

• รวมทีละบรรทัด (line-by-line) — นำสินทรัพย์ หนี้สิน รายได้ และค่าใช้จ่ายของบริษัทแม่และบริษัทย่อยมาบวกรวมกันแบบรายการต่อรายการ ไม่ใช่แค่แสดงเป็นเงินลงทุนก้อนเดียว
• ตัดรายการระหว่างกัน (intercompany) — รายการที่เกิดกันเองภายในกลุ่มต้องตัดออกเพื่อไม่ให้นับซ้ำ เช่น ขายสินค้าระหว่างบริษัทในกลุ่ม ลูกหนี้–เจ้าหนี้ระหว่างกัน เงินกู้ยืมระหว่างกัน รวมถึงตัดเงินลงทุนของบริษัทแม่กับส่วนทุนของบริษัทย่อย
• ส่วนได้เสียที่ไม่มีอำนาจควบคุม (NCI) — ถ้าบริษัทแม่ถือหุ้นในบริษัทย่อยไม่ครบร้อยละ 100 ส่วนของผู้ถือหุ้นรายอื่นจะแสดงแยกเป็น "ส่วนได้เสียที่ไม่มีอำนาจควบคุม" ทั้งในส่วนของเจ้าของและในกำไรของงวด

ผลลัพธ์คืองบที่สะท้อนขนาดและผลประกอบการที่แท้จริงของทั้งกลุ่ม ต่างจากการดูงบเฉพาะบริษัทแม่ที่เห็นบริษัทย่อยเป็นแค่ "เงินลงทุน" ก้อนเดียว

"ควบคุม" ยังไงถึงต้องรวมงบ

หัวใจของการต้องทำงบการเงินรวมอยู่ที่คำว่า "ควบคุม" (control) ตามมาตรฐานการรายงานทางการเงิน ฉบับที่ 10 (TFRS 10) เรื่องงบการเงินรวม ซึ่งกำหนดว่าผู้ลงทุนควบคุมอีกกิจการเมื่อเข้าเงื่อนไขครบทั้งสามข้อ

• มีอำนาจเหนือกิจการที่ถูกลงทุน — มีสิทธิสั่งการกิจกรรมที่สำคัญที่กระทบผลตอบแทน เช่น สิทธิออกเสียงข้างมาก
• มีฐานะเปิดรับผลตอบแทนผันแปร — ได้รับหรือรับความเสี่ยงจากผลตอบแทนที่เปลี่ยนแปลงตามผลงานของกิจการนั้น
• ใช้อำนาจกระทบจำนวนผลตอบแทนได้ — สามารถใช้อำนาจที่มีเพื่อให้ได้ผลตอบแทนที่ต้องการ

การถือหุ้นเกินครึ่ง (เกินร้อยละ 50) เป็นข้อบ่งชี้ที่พบบ่อยว่ามีอำนาจควบคุม แต่ไม่ใช่เกณฑ์เดียว บางกรณีถือไม่ถึงครึ่งแต่มีข้อตกลงหรือโครงสร้างสิทธิออกเสียงที่ทำให้ควบคุมได้จริงก็ถือเป็นบริษัทย่อย ในทางกลับกัน ถือเกินครึ่งแต่ไม่มีอำนาจสั่งการจริงก็อาจไม่นับว่าควบคุม จึงต้องดูข้อเท็จจริงประกอบเสมอ

SME ต้องทำงบการเงินรวมไหม

คำตอบขึ้นกับว่ากิจการใช้มาตรฐานการรายงานทางการเงินชุดใด

• กิจการ NPAEs (SME ทั่วไปที่ไม่มีส่วนได้เสียสาธารณะ) — โดยหลักไม่ต้องจัดทำงบการเงินรวม บริษัทแม่แสดงเงินลงทุนในบริษัทย่อยด้วยวิธีราคาทุน (สุทธิจากการด้อยค่า) ในงบการเงินของตนเอง
• กิจการ PAEs (ใช้มาตรฐานชุดใหญ่ TFRS) — บริษัทแม่ที่มีบริษัทย่อยต้องจัดทำงบการเงินรวมตาม TFRS 10 และแสดงงบการเงินเฉพาะกิจการควบคู่ตามที่มาตรฐานกำหนด

ดังนั้นก่อนสรุปว่าต้องรวมงบหรือไม่ ควรเช็กสองเรื่องคู่กัน คือกิจการอยู่ภายใต้มาตรฐานชุดใด และความสัมพันธ์กับบริษัทที่ไปลงทุนเข้าข่าย "ควบคุม" จนเป็นบริษัทย่อยหรือไม่ เพราะถ้าเข้าเงื่อนไขแล้วไม่รวมงบ จะทำให้งบไม่สะท้อนภาพรวมกลุ่มตามที่มาตรฐานกำหนด

การจัดทำงบการเงินรวมมีขั้นตอนละเอียดทั้งการตัดรายการระหว่างกันและการคำนวณ NCI ซึ่งพลาดได้ง่ายหากกลุ่มบริษัทมีธุรกรรมระหว่างกันเยอะ หากกิจการของคุณเริ่มมีบริษัทในเครือและไม่แน่ใจว่าต้องทำงบรวมหรือบันทึกยังไงให้ถูก ปรึกษา CKH Accounting ได้เลย เราช่วยประเมินความสัมพันธ์ในกลุ่ม เลือกมาตรฐานที่ใช้ และวางแนวทางจัดทำงบการเงินรวมให้ถูกต้อง

บทความนี้เป็นแนวทางทั่วไปเพื่ออธิบายหลักการงบการเงินรวม (อ้างอิงมาตรฐานการรายงานทางการเงิน ฉบับที่ 10 เรื่อง งบการเงินรวม ของสภาวิชาชีพบัญชี และแนวทางมาตรฐานการรายงานทางการเงินสำหรับกิจการ NPAEs อัปเดต พ.ศ. 2569) หลักเกณฑ์และการเลือกใช้มาตรฐานขึ้นกับข้อเท็จจริงของแต่ละกิจการ โปรดตรวจสอบกับมาตรฐานฉบับล่าสุดและปรึกษาผู้สอบบัญชีรับอนุญาตก่อนนำไปใช้จริง