กระทบยอดรายได้ ภ.พ.30 กับ ภ.ง.ด.50 ทำไมยอดต่างกันได้ และเตรียมตัวยังไงเมื่อสรรพากรตรวจ

เมื่อถึงเวลาปิดงบ นักบัญชีมักต้องนำยอดขายรวมทั้งปีจากแบบ ภ.พ.30 (ภาษีมูลค่าเพิ่ม) มาเทียบกับรายได้รวมในงบกำไรขาดทุนที่ยื่นพร้อม ภ.ง.ด.50 และหลายครั้งพบว่าสองยอดนี้ไม่เท่ากัน เจ้าของธุรกิจบางรายตกใจคิดว่ายื่นผิด แต่ความจริงคือทั้งสองแบบใช้เกณฑ์รับรู้รายได้คนละแบบ ยอดต่างกันได้เป็นเรื่องปกติ สิ่งสำคัญคือต้องอธิบายส่วนต่างได้ บทความนี้สรุปว่าทำไมยอดถึงต่างกัน และควรเตรียมกระดาษทำการอย่างไรก่อนสรรพากรขอตรวจ

ทำไมยอดรายได้สองแบบถึงไม่เท่ากัน

รากของความต่างอยู่ที่ ภ.ง.ด.50 รับรู้รายได้ตามเกณฑ์คงค้าง (รับรู้เมื่อเกิดรายการ) ส่วน ภ.พ.30 รับรู้ตามจุดความรับผิดในการเสีย VAT (Tax Point) ซึ่งคนละจังหวะกัน เมื่อฐานตั้งต้นต่างกัน ยอดรวมทั้งปีจึงต่างกันได้โดยไม่ได้แปลว่ายื่นขาด

• จังหวะรับรู้ต่างกัน — งานบริการ ภ.พ.30 มักเกิดจุดรับผิดเมื่อรับชำระเงิน ขณะที่ ภ.ง.ด.50 รับรู้รายได้ตามงานที่ให้บริการไปแล้ว ทำให้เดือนที่รับเงินกับเดือนที่บันทึกรายได้ไม่ตรงกัน
• เงินรับล่วงหน้าและมัดจำ — บางกรณีเก็บเงินก่อนส่งมอบ ทำให้เกิด VAT และเข้า ภ.พ.30 ก่อน แต่ยังไม่รับรู้เป็นรายได้ใน ภ.ง.ด.50 จนกว่าจะส่งมอบจริง
• ขายส่งออกอัตรา 0% — ยอดส่งออกอยู่ในฐาน ภ.พ.30 (อัตรา 0) และอยู่ใน ภ.ง.ด.50 ด้วย แต่จังหวะรับรู้ต่างกัน (ผ่านพิธีศุลกากร เทียบกับการโอนความเสี่ยง/ส่งมอบตามข้อตกลง)

รายการที่ทำให้เกิดส่วนต่างบ่อย

เมื่อกระทบยอด ให้ไล่หารายการเหล่านี้ ซึ่งเป็นสาเหตุส่วนต่างที่พบได้เป็นประจำ

• รายได้ที่ไม่อยู่ในฐาน VAT — ดอกเบี้ยรับ เงินปันผลรับ กำไรจากอัตราแลกเปลี่ยน เงินสนับสนุน/เงินช่วยเหลือ ค่าปรับหรือค่าสินไหม รายการเหล่านี้เข้ารายได้ใน ภ.ง.ด.50 แต่ไม่เข้า ภ.พ.30
• ขายทรัพย์สินถาวร — การขายเครื่องจักรหรืออุปกรณ์ต้องเสีย VAT จึงปรากฏยอดขายเต็มจำนวนใน ภ.พ.30 แต่ใน ภ.ง.ด.50 บันทึกเฉพาะกำไรหรือขาดทุนจากการขาย ไม่ใช่ราคาขายทั้งก้อน
• รายได้ที่ยกเว้น VAT — กิจการที่มีทั้งรายได้ที่เสียและที่ได้รับยกเว้น VAT รายได้ส่วนยกเว้นจะอยู่ในงบแต่ไม่อยู่ในฐาน ภ.พ.30
• ผลต่างข้ามงวด — รายการปลายปีที่จุดรับผิด VAT กับการบันทึกบัญชีตกคนละรอบเดือน/ปี ทำให้ยอดสะสมทั้งปีเหลื่อมกัน

การกระทบยอดที่ทำเป็นประจำและมีกระดาษทำการชัดเจน ช่วยให้ตอบคำถามสรรพากรได้ทันที ลดความเสี่ยงถูกประเมินว่ายื่นรายได้ขาด หากไม่แน่ใจว่าส่วนต่างของกิจการมาจากอะไร หรือต้องการวางระบบให้ยอดสองแบบตรวจสอบย้อนกลับได้ ปรึกษา CKH Accounting ได้เลย เราช่วยจัดทำบัญชี ทำกระดาษทำการกระทบยอด และเตรียมเอกสารรองรับการตรวจสอบ

บทความนี้เป็นแนวทางทั่วไปสำหรับปี พ.ศ. 2569 อธิบายหลักการที่ ภ.ง.ด.50 รับรู้รายได้ตามเกณฑ์คงค้าง ส่วน ภ.พ.30 รับรู้ตามจุดความรับผิดในการเสียภาษีมูลค่าเพิ่ม ทำให้ยอดรวมทั้งปีต่างกันได้ตามธรรมชาติ รายละเอียดและแนวปฏิบัติอาจแตกต่างตามลักษณะธุรกิจ โปรดตรวจสอบกับประกาศล่าสุดของกรมสรรพากรและปรึกษาผู้สอบบัญชีหรือผู้ทำบัญชีก่อนนำไปใช้จริง