กลับไปหน้าบทความทั้งหมด
การเงินและสินเชื่อ · 20 พ.ย. 2569

กรรมการเซ็นค้ำประกันเงินกู้บริษัท ม.681/1 ห้ามเป็นลูกหนี้ร่วม เจ้าหนี้ต้องแจ้งใน 60 วัน

บริษัทจำกัดถูกออกแบบมาให้ผู้ถือหุ้นรับผิดจำกัด แต่เมื่อ SME ขอสินเชื่อ ธนาคารและเจ้าหนี้การค้ารายใหญ่มักขอให้กรรมการหรือผู้ถือหุ้นใหญ่ลงนามค้ำประกันเป็นการส่วนตัว และบางครั้งให้บริษัทในเครือค้ำประกันด้วย เมื่อเซ็นแล้ว หนี้ก้อนนั้นจะตามมาถึงทรัพย์สินส่วนตัวของผู้ค้ำประกันได้ถ้าบริษัทชำระไม่ไหว ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ที่แก้ไขเพิ่มเติมในปี 2557 และ 2558 วางกติกาคุ้มครองผู้ค้ำประกันไว้หลายข้อ ผู้ที่กำลังจะเซ็นและฝ่ายบัญชีที่ต้องเปิดเผยภาระค้ำประกันในงบการเงินจึงควรรู้ว่ากฎหมายคุ้มครองแค่ไหน และข้อไหนที่ยังต้องรับผิดเต็มจำนวน

สัญญาค้ำประกันต้องระบุอะไร และข้อตกลงแบบไหนเป็นโมฆะ

ค้ำประกันคือสัญญาที่บุคคลภายนอกผูกพันตนต่อเจ้าหนี้ว่าจะชำระหนี้เมื่อลูกหนี้ไม่ชำระ กรรมการเป็นคนละบุคคลกับบริษัท จึงเป็นบุคคลภายนอกที่ค้ำประกันหนี้ของบริษัทได้

  • ต้องมีหลักฐานเป็นหนังสือ มาตรา 680 กำหนดว่าสัญญาค้ำประกันต้องมีหลักฐานเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้ค้ำประกัน มิฉะนั้นฟ้องร้องบังคับคดีไม่ได้
  • ต้องระบุหนี้ที่ค้ำประกันโดยชัดแจ้ง ตามมาตรา 681 สัญญาต้องระบุหนี้หรือสัญญาที่ค้ำประกัน และผู้ค้ำประกันรับผิดเฉพาะหนี้หรือสัญญาที่ระบุไว้เท่านั้น ถ้าเป็นการค้ำประกันหนี้ในอนาคตหรือหนี้มีเงื่อนไข ต้องระบุวัตถุประสงค์ในการก่อหนี้ ลักษณะของมูลหนี้ จำนวนเงินสูงสุดที่ค้ำประกัน และระยะเวลาในการก่อหนี้ เว้นแต่เป็นการค้ำประกันเพื่อกิจการเนื่องกันไปหลายคราวตามมาตรา 699 จะไม่ระบุระยะเวลาก็ได้
  • ข้อตกลงให้ผู้ค้ำประกันรับผิดอย่างลูกหนี้ร่วมเป็นโมฆะ มาตรา 681/1 วรรคหนึ่ง ห้ามข้อตกลงที่ให้ผู้ค้ำประกันรับผิดอย่างเดียวกับลูกหนี้ร่วมหรือในฐานะลูกหนี้ร่วม กรรมการที่เป็นบุคคลธรรมดาจึงยังมีสิทธิตามมาตรา 688 ถึงมาตรา 690 ที่จะขอให้เจ้าหนี้เรียกร้องและบังคับเอาจากบริษัทซึ่งเป็นลูกหนี้ก่อน ตามเงื่อนไขของแต่ละมาตรา
  • ข้อยกเว้นสำหรับผู้ค้ำประกันที่เป็นนิติบุคคล มาตรา 681/1 วรรคสอง ไม่ใช้ข้อห้ามข้างต้นกับผู้ค้ำประกันที่เป็นนิติบุคคลและยินยอมเข้าผูกพันตนอย่างลูกหนี้ร่วม บริษัทในเครือที่เซ็นค้ำประกันแบบนี้จะไม่มีสิทธิตามมาตรา 688 มาตรา 689 และมาตรา 690 เจ้าหนี้จึงเรียกให้ชำระได้โดยไม่ต้องไปเรียกจากลูกหนี้ก่อน
  • ข้อตกลงที่ต่างจากบทคุ้มครองเป็นโมฆะ มาตรา 685/1 กำหนดให้ข้อตกลงเกี่ยวกับการค้ำประกันที่แตกต่างไปจากมาตรา 681 วรรคหนึ่ง วรรคสอง และวรรคสาม มาตรา 686 มาตรา 694 มาตรา 698 และมาตรา 699 เป็นโมฆะ การเขียนสัญญาให้ผู้ค้ำประกันสละสิทธิเหล่านี้ไว้ล่วงหน้าจึงไม่มีผล

กรณีกรรมการนำที่ดินหรือบ้านของตัวเองมาจำนองประกันหนี้ของบริษัทโดยไม่ได้เซ็นค้ำประกัน มาตรา 727/1 กำหนดว่าผู้จำนองทรัพย์สินเพื่อประกันหนี้ของบุคคลอื่นไม่ต้องรับผิดเกินราคาทรัพย์สินที่จำนองในเวลาที่บังคับจำนองหรือเอาทรัพย์จำนองหลุด ข้อตกลงที่ให้รับผิดเกินกว่านั้นหรือให้รับผิดอย่างผู้ค้ำประกันเป็นโมฆะ แต่มีข้อยกเว้นสำหรับกรณีที่ลูกหนี้เป็นนิติบุคคล และผู้มีอำนาจในการจัดการหรือผู้มีอำนาจควบคุมการดำเนินงานของนิติบุคคลนั้นเป็นผู้จำนองและได้ทำสัญญาค้ำประกันไว้เป็นสัญญาต่างหาก กรรมการที่ทั้งจำนองและเซ็นค้ำประกันแยกอีกฉบับจึงรับผิดในส่วนที่ขายทรัพย์จำนองแล้วยังไม่พอชำระหนี้ได้

เครื่องช่วยตัดสินใจ: เซ็นแบบนี้รับผิดแค่ไหน

ใครเป็นผู้ให้ประกันหนี้ของบริษัท และให้ประกันแบบไหน

สัญญาค้ำประกันระบุหนี้ที่ค้ำและจำนวนเงินสูงสุดไว้ชัดเจนหรือไม่

นอกจากสัญญาจำนองแล้ว กรรมการเซ็นสัญญาค้ำประกันแยกอีกฉบับด้วยหรือไม่

รับผิดเฉพาะหนี้ที่ระบุ ไม่เกินวงเงินที่ค้ำ

ผู้ค้ำประกันรับผิดเฉพาะหนี้หรือสัญญาที่ระบุไว้ตามมาตรา 681 และข้อตกลงให้รับผิดอย่างลูกหนี้ร่วมเป็นโมฆะตามมาตรา 681/1 เมื่อบริษัทผิดนัด เจ้าหนี้ต้องมีหนังสือบอกกล่าวภายใน 60 วันตามมาตรา 686 ควรเก็บสำเนาสัญญาค้ำประกันและสัญญาเงินกู้ไว้กับตัว และติดตามยอดหนี้คงเหลือของบริษัทเป็นระยะ

ควรให้แก้สัญญาก่อนเซ็น

มาตรา 681 กำหนดให้สัญญาต้องระบุหนี้หรือสัญญาที่ค้ำประกันโดยชัดแจ้ง และการค้ำประกันหนี้ในอนาคตต้องระบุวัตถุประสงค์ ลักษณะมูลหนี้ จำนวนเงินสูงสุด และระยะเวลา ข้อตกลงที่ต่างจากนี้เป็นโมฆะตามมาตรา 685/1 แต่การไปโต้แย้งกันในศาลภายหลังมีต้นทุนสูง ทางที่ดีกว่าคือขอให้เจ้าหนี้ระบุสัญญาที่ค้ำและวงเงินสูงสุดให้ชัดตั้งแต่ก่อนลงนาม และให้ทนายความตรวจร่างสัญญา

อาจต้องรับผิดอย่างลูกหนี้ร่วม ถ้าสัญญาเขียนไว้

ผู้ค้ำประกันที่เป็นนิติบุคคลตกลงผูกพันตนอย่างลูกหนี้ร่วมได้ตามมาตรา 681/1 วรรคสอง และเมื่อตกลงแล้วจะไม่มีสิทธิตามมาตรา 688 ถึงมาตรา 690 ก่อนให้บริษัทหนึ่งไปค้ำประกันอีกบริษัท ควรตรวจว่าการค้ำประกันอยู่ในวัตถุประสงค์ของบริษัทและผ่านการอนุมัติตามข้อบังคับ และฝ่ายบัญชีต้องพิจารณาเปิดเผยภาระค้ำประกันเป็นหนี้สินที่อาจเกิดขึ้นในหมายเหตุประกอบงบการเงิน

รับผิดไม่เกินราคาทรัพย์ที่จำนอง

ตามมาตรา 727/1 ผู้จำนองทรัพย์สินเพื่อประกันหนี้ของบุคคลอื่นไม่ต้องรับผิดเกินราคาทรัพย์สินที่จำนองในเวลาที่บังคับจำนองหรือเอาทรัพย์จำนองหลุด ถ้าขายทอดตลาดแล้วได้เงินไม่พอชำระหนี้ เจ้าหนี้จะมาเรียกส่วนที่ขาดจากผู้จำนองไม่ได้ ควรตรวจว่าไม่มีเอกสารค้ำประกันฉบับอื่นแนบมาให้เซ็นพร้อมกัน

รับผิดส่วนที่ขาดได้ในฐานะผู้ค้ำประกัน

มาตรา 727/1 มีข้อยกเว้นสำหรับกรณีลูกหนี้เป็นนิติบุคคล และผู้มีอำนาจในการจัดการหรือผู้มีอำนาจควบคุมการดำเนินงานของนิติบุคคลนั้นเป็นผู้จำนองและทำสัญญาค้ำประกันไว้เป็นสัญญาต่างหาก ความรับผิดจึงไม่ได้จบที่ราคาทรัพย์จำนอง แต่เป็นไปตามสัญญาค้ำประกัน ซึ่งยังต้องอยู่ใต้กติกาของมาตรา 681 มาตรา 681/1 และมาตรา 686 เช่นเดียวกับผู้ค้ำประกันทั่วไป

เมื่อบริษัทผิดนัด เจ้าหนี้และผู้ค้ำประกันต้องทำอะไร

  • เจ้าหนี้ต้องมีหนังสือบอกกล่าวภายใน 60 วัน มาตรา 686 กำหนดให้เจ้าหนี้มีหนังสือบอกกล่าวไปยังผู้ค้ำประกันภายใน 60 วันนับแต่วันที่ลูกหนี้ผิดนัด และจะเรียกให้ผู้ค้ำประกันชำระหนี้ก่อนที่หนังสือบอกกล่าวจะไปถึงผู้ค้ำประกันไม่ได้
  • ถ้าบอกกล่าวไม่ทัน ผู้ค้ำประกันหลุดพ้นเพียงบางส่วน คือหลุดพ้นจากดอกเบี้ย ค่าสินไหมทดแทน และค่าภาระติดพันอันเป็นอุปกรณ์แห่งหนี้ เฉพาะส่วนที่เกิดขึ้นภายหลังพ้นกำหนด 60 วัน ต้นเงินและดอกเบี้ยที่เกิดก่อนหน้านั้นยังต้องรับผิด
  • ผู้ค้ำประกันเลือกชำระตามเงื่อนไขเดิมของลูกหนี้ได้ มาตรา 686 ให้ผู้ค้ำประกันชำระหนี้ทั้งหมด หรือใช้สิทธิชำระตามเงื่อนไขและวิธีการที่ลูกหนี้มีอยู่กับเจ้าหนี้ก่อนการผิดนัดก็ได้ และระหว่างที่ผู้ค้ำประกันชำระตามเงื่อนไขนั้น เจ้าหนี้จะเรียกดอกเบี้ยเพิ่มขึ้นเพราะเหตุที่ลูกหนี้ผิดนัดไม่ได้
  • เจ้าหนี้ผ่อนเวลาให้ลูกหนี้ ผู้ค้ำประกันหลุดพ้น ตามมาตรา 700 ถ้าค้ำประกันหนี้ที่มีกำหนดชำระแน่นอนและเจ้าหนี้ยอมผ่อนเวลาให้ลูกหนี้ ผู้ค้ำประกันหลุดพ้นจากความรับผิด เว้นแต่ผู้ค้ำประกันได้ตกลงด้วยในการผ่อนเวลานั้น ข้อตกลงที่ทำไว้ล่วงหน้าว่ายินยอมให้ผ่อนเวลาใช้บังคับไม่ได้ ยกเว้นผู้ค้ำประกันที่เป็นสถาบันการเงินหรือค้ำประกันเพื่อสินจ้างเป็นปกติธุระ เวลาบริษัทขอยืดหนี้ เจ้าหนี้จึงมักเรียกให้ผู้ค้ำประกันมาลงนามยินยอมใหม่ในตอนนั้น
  • ชำระแทนแล้วไล่เบี้ยจากบริษัทได้ ผู้ค้ำประกันที่ชำระหนี้แทนแล้วมีสิทธิไล่เบี้ยเอาจากลูกหนี้ตามมาตรา 693 ในทางบัญชี บริษัทยังเป็นหนี้เท่าเดิม เพียงเปลี่ยนเจ้าหนี้จากธนาคารเป็นกรรมการที่จ่ายแทน จึงต้องบันทึกเป็นเจ้าหนี้กรรมการและเก็บหลักฐานการชำระไว้ให้ครบ

สัญญาค้ำประกันเป็นตราสารที่ต้องเสียอากรแสตมป์ตามลักษณะแห่งตราสาร 17 ของบัญชีอัตราอากรแสตมป์ โดยผู้ค้ำประกันเป็นผู้มีหน้าที่เสียอากร ส่วนสัญญาค้ำประกันที่ทำไว้ก่อนกฎหมายแก้ไขเพิ่มเติมมีผลใช้บังคับในเดือนกุมภาพันธ์ 2558 มีบทเฉพาะกาลกำหนดไว้ต่างหาก ไม่ควรสรุปเองว่าได้รับความคุ้มครองทุกข้อข้างต้น

เช็กลิสต์ก่อนเซ็นค้ำประกันหนี้บริษัท
ตรวจให้ครบก่อนลงนาม และทบทวนทุกครั้งที่ต่อวงเงิน0/6
  • อ่านว่าสัญญาระบุหนี้หรือสัญญาที่ค้ำประกันฉบับไหน และจำนวนเงินสูงสุดเท่าไร
  • ตรวจว่ามีเอกสารอื่นให้เซ็นพร้อมกันหรือไม่ เช่น สัญญาจำนองทรัพย์สินส่วนตัว หรือสัญญาค้ำประกันฉบับแยก
  • ถ้าผู้ค้ำประกันเป็นบริษัทในเครือ ตรวจว่ามีข้อความให้รับผิดอย่างลูกหนี้ร่วมหรือไม่ และได้รับอนุมัติตามข้อบังคับของบริษัทแล้ว
  • เก็บสำเนาสัญญาค้ำประกัน สัญญาเงินกู้ และตารางผ่อนชำระไว้กับผู้ค้ำประกันเอง ไม่เก็บไว้ที่บริษัทอย่างเดียว
  • ทำทะเบียนภาระค้ำประกันของกรรมการและของบริษัท ระบุเจ้าหนี้ วงเงิน และวันสิ้นสุด เพื่อใช้เปิดเผยในหมายเหตุประกอบงบการเงิน
  • เมื่อกรรมการลาออกหรือขายหุ้น เจรจากับเจ้าหนี้เพื่อเปลี่ยนตัวผู้ค้ำประกันเป็นลายลักษณ์อักษร เพราะการพ้นตำแหน่งไม่ได้ทำให้สัญญาค้ำประกันสิ้นผลไปเอง

หากกิจการกำลังจะขอสินเชื่อ ต้องการจัดทะเบียนภาระค้ำประกัน หรือกรรมการได้ชำระหนี้แทนบริษัทไปแล้วและไม่แน่ใจว่าควรบันทึกบัญชีอย่างไร CKH Accounting ช่วยตรวจและวางรายการให้ได้ ติดต่อปรึกษาเราได้ที่นี่

บทความนี้เป็นแนวทางทั่วไปเพื่อความเข้าใจภาพรวมเรื่องการค้ำประกันหนี้ของบริษัท (อัปเดต พ.ศ. 2569) อ้างอิงประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 680 มาตรา 681 มาตรา 681/1 มาตรา 685/1 มาตรา 686 มาตรา 688 ถึงมาตรา 690 มาตรา 693 มาตรา 700 และมาตรา 727/1 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ฉบับที่ 20) พ.ศ. 2557 และ (ฉบับที่ 21) พ.ศ. 2558 และบัญชีอัตราอากรแสตมป์ ลักษณะแห่งตราสาร 17 ตามประมวลรัษฎากร ความรับผิดจริงขึ้นกับข้อความในสัญญาและข้อเท็จจริงของแต่ละราย บทความนี้ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมาย ควรให้ทนายความตรวจสัญญาก่อนลงนาม และปรึกษาผู้สอบบัญชีก่อนนำไปใช้จริง

มีคำถามเกี่ยวกับบัญชีหรือภาษี? ปรึกษาผู้สอบบัญชีรับอนุญาตได้ฟรี

ปรึกษาฟรี