โอนหุ้นบริษัทจำกัด ทำยังไง ตราสารต้องมีพยาน อากรแสตมป์ 1 บาทต่อ 1,000 กำไรหัก ณ ที่จ่ายไหม

เมื่อหุ้นส่วนคนหนึ่งอยากถอนตัว มีนักลงทุนใหม่เข้ามาร่วมทุน หรือเจ้าของต้องการโอนหุ้นให้ลูกหลานเพื่อวางแผนสืบทอดกิจการ ทางออกที่ง่ายกว่าการลดทุนหรือเพิ่มทุนคือ "โอนหุ้น" ระหว่างผู้ถือหุ้นเดิมกับผู้รับโอน แต่ SME จำนวนมากทำแค่ตกลงกันปากเปล่า จ่ายเงินแล้วแก้ชื่อในบัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้น (บอจ.5) โดยไม่มีตราสารโอนหุ้น ไม่ติดอากรแสตมป์ และไม่รู้ว่าผู้ซื้อมีหน้าที่หักภาษี ณ ที่จ่ายจากกำไรของผู้ขาย ผลคือการโอนอาจตกเป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ใช้ยันบริษัทไม่ได้ และมีความเสี่ยงทั้งเงินเพิ่มอากรแสตมป์และภาษีที่ไม่ได้หักนำส่ง บทความนี้สรุปว่าการโอนหุ้นในบริษัทจำกัดต้องทำอะไรบ้าง เอกสารมีอะไร อากรแสตมป์คิดจากอะไร ใครจ่าย กำไรจากการขายหุ้นเสียภาษีอย่างไร และต้องแจ้งกรมพัฒนาธุรกิจการค้า (DBD) หรือไม่

กฎหมายบังคับอะไรบ้างเมื่อโอนหุ้นชนิดระบุชื่อ

หุ้นของบริษัทจำกัดในไทยเกือบทั้งหมดเป็นหุ้นชนิดระบุชื่อผู้ถือ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1129 วางหลักว่าหุ้นย่อมโอนกันได้โดยไม่ต้องได้รับความยินยอมของบริษัท เว้นแต่ข้อบังคับของบริษัทจะกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น เช่น ให้ต้องเสนอขายผู้ถือหุ้นเดิมก่อน หรือให้คณะกรรมการอนุมัติ จึงต้องเปิดข้อบังคับบริษัทดูก่อนทุกครั้ง จากนั้นมาตราเดียวกันกำหนดเงื่อนไขของตัวการโอนไว้ 3 ข้อที่พลาดไม่ได้

• ต้องทำเป็นหนังสือ ลงลายมือชื่อทั้งผู้โอนและผู้รับโอน และมีพยานอย่างน้อย 1 คนลงชื่อรับรองลายมือชื่อนั้น ถ้าไม่ครบ กฎหมายบัญญัติว่าการโอน "เป็นโมฆะ"
• ตราสารต้องระบุเลขหมายของหุ้นที่โอน ไม่ใช่แค่จำนวนหุ้น ต้องบอกว่าหุ้นหมายเลขใดถึงหมายเลขใด ซึ่งดูได้จากใบหุ้นและสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้น
• ต้องจดแจ้งการโอนลงในทะเบียนผู้ถือหุ้น ทั้งชื่อและที่อยู่ของผู้รับโอน มิฉะนั้นจะนำการโอนมาใช้ยันบริษัทหรือบุคคลภายนอกไม่ได้ พูดง่าย ๆ คือถ้าบริษัทยังไม่ลงทะเบียน ผู้รับโอนก็ยังไม่มีสิทธิประชุมหรือรับเงินปันผลในสายตาบริษัท

นอกจากนี้ มาตรา 1130 ให้บริษัทมีสิทธิไม่ยอมรับจดทะเบียนการโอนหุ้นที่ยังค้างชำระค่าหุ้นอยู่ ส่วนมาตรา 1141 ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นเป็นพยานหลักฐานอันถูกต้อง สมุดทะเบียนเล่มนี้จึงเป็นเอกสารที่กรรมการต้องดูแลให้เป็นปัจจุบันเสมอ ไม่ใช่แค่ทำไว้ตอนจดตั้งบริษัทแล้วเก็บเข้าลิ้นชัก

อากรแสตมป์ตราสารโอนหุ้น ใครจ่าย คิดจากตัวเลขไหน

บัญชีอัตราอากรแสตมป์ท้ายประมวลรัษฎากร ลักษณะแห่งตราสาร 2 กำหนดว่าการโอนใบหุ้น ใบหุ้นกู้ พันธบัตร และใบรับรองหนี้ที่บริษัทเป็นผู้ออก ต้องเสียอากร 1 บาท ต่อทุกจำนวนเงิน 1,000 บาท หรือเศษของ 1,000 บาท โดยคิดตาม ราคาหุ้นที่ชำระแล้ว หรือราคาในตราสาร แล้วแต่อย่างใดจะมากกว่า ผู้ที่ต้องเสียอากรคือผู้โอน และผู้ที่ต้องขีดฆ่าแสตมป์คือผู้รับโอน ข้อยกเว้นมีเฉพาะการโอนพันธบัตรรัฐบาลไทย และการโอนใบหุ้นหรือใบหุ้นกู้ที่สหกรณ์หรือธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตรเป็นผู้ออก การโอนหุ้นบริษัทจำกัดทั่วไปจึงต้องติดอากรทุกกรณี แม้จะโอนให้ญาติในราคาเท่าทุนหรือโอนโดยไม่คิดเงินก็ตาม เพราะฐานอากรอย่างน้อยคือราคาหุ้นที่ชำระแล้ว

• ตัวอย่างขายสูงกว่าทุน โอนหุ้น 10,000 หุ้น มูลค่าหุ้นละ 100 บาท ชำระเต็มแล้ว (1,000,000 บาท) ในราคา 1,500,000 บาท ฐานอากรใช้ 1,500,000 บาท อากรแสตมป์ 1,500 บาท
• ตัวอย่างขายต่ำกว่าทุน หุ้นชุดเดียวกันโอนในราคา 800,000 บาท ฐานอากรใช้ราคาหุ้นที่ชำระแล้ว 1,000,000 บาท ซึ่งสูงกว่า อากรแสตมป์ 1,000 บาท
• ถ้าไม่ติดอากรหรือติดไม่ครบ ตราสารนั้นใช้เป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่งไม่ได้จนกว่าจะเสียอากรและเงินเพิ่มครบ ซึ่งเงินเพิ่มอาจสูงถึง 6 เท่าของค่าอากร ดังนั้นควรติดและขีดฆ่าให้เรียบร้อยในวันที่ลงนาม

กำไรจากการขายหุ้นเสียภาษีอย่างไร และใครมีหน้าที่หัก ณ ที่จ่าย

ประมวลรัษฎากร มาตรา 40(4)(ช) กำหนดให้ผลประโยชน์ที่ได้จากการโอนหุ้น เฉพาะส่วนที่ตีราคาเป็นเงินได้เกินกว่าที่ลงทุน เป็นเงินได้พึงประเมินของผู้ขายที่เป็นบุคคลธรรมดา ต่างจากการขายหุ้นในตลาดหลักทรัพย์ที่ได้รับยกเว้นภาษี กำไรจากการขายหุ้นบริษัทจำกัดนอกตลาดต้องเสียภาษีเต็มจำนวน และเป็นเงินได้ประเภทที่ ผู้จ่ายเงินมีหน้าที่หักภาษี ณ ที่จ่ายตามอัตราก้าวหน้าตามมาตรา 50(2) โดยคำนวณเฉพาะส่วนกำไร ไม่ใช่ราคาขายทั้งก้อน แนวทางที่กรมสรรพากรตอบข้อหารือไว้ยืนยันว่าหน้าที่นี้มีทั้งกรณีผู้ซื้อเป็นบริษัท (หนังสือที่ กค 0811/5267 ลงวันที่ 28 พฤษภาคม 2544) และกรณีผู้ซื้อเป็นบุคคลธรรมดาด้วยกัน (หนังสือที่ กค 0706/2168 ลงวันที่ 4 มีนาคม 2546)

• ผู้ขายเป็นบุคคลธรรมดา กำไร = ราคาขาย ลบ เงินที่ลงทุนในหุ้นนั้น (ค่าหุ้นที่ชำระหรือราคาที่ซื้อต่อมา) ผู้ซื้อหักภาษี ณ ที่จ่ายจากกำไรตามบัญชีอัตราภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา นำส่งด้วย ภ.ง.ด.2 และผู้ขายต้องนำกำไรไปรวมยื่น ภ.ง.ด.90 ปลายปีตามมาตรา 56 โดยใช้ภาษีที่ถูกหักไว้เป็นเครดิต
• ขายเท่าทุนหรือต่ำกว่าทุน ไม่มีเงินได้ตามมาตรา 40(4)(ช) จึงไม่มีอะไรให้หัก ณ ที่จ่าย แต่ยังต้องติดอากรแสตมป์ตามข้างต้น และควรเก็บหลักฐานราคาทุนเดิม เช่น ใบสำคัญรับชำระค่าหุ้นหรือตราสารโอนหุ้นครั้งก่อน ไว้พิสูจน์
• ผู้ขายเป็นบริษัทหรือห้างหุ้นส่วน กำไรจากการขายหุ้นนำไปรวมคำนวณกำไรสุทธิเพื่อเสียภาษีเงินได้นิติบุคคลตามปกติ และถ้าโอนในราคาต่ำกว่าราคาตลาดโดยไม่มีเหตุอันสมควร เจ้าพนักงานประเมินมีอำนาจประเมินราคาตามราคาตลาดตามมาตรา 65 ทวิ (4)
• ราคาโอนควรมีที่มา การใช้ราคาพาร์ทั้งที่บริษัทมีกำไรสะสมสูง หรือใช้ราคาสูงเกินจริงเพื่อดึงเงินออกจากบริษัทผู้ซื้อ ล้วนเป็นจุดที่สรรพากรถามถึงได้ ควรมีมูลค่าตามบัญชีล่าสุดหรือหลักฐานการต่อรองประกอบ

ไม่ต้องจดทะเบียนกับ DBD แต่ต้องอัปเดตให้ทันและเก็บเอกสารให้ครบ

หลายคนเข้าใจว่าต้องไปจดทะเบียนเปลี่ยนผู้ถือหุ้นกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้าเหมือนตอนเปลี่ยนกรรมการ ความจริงคือรายชื่อผู้ถือหุ้นไม่ใช่รายการที่จดทะเบียนไว้กับนายทะเบียน การโอนหุ้นจึงมีผลสมบูรณ์เมื่อทำตราสารถูกต้องและจดแจ้งลงสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นของบริษัทเอง สิ่งที่ DBD ได้รับคือสำเนาบัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้น (บอจ.5) ซึ่งบริษัทต้องนำส่งหลังประชุมสามัญประจำปีทุกปี และสามารถยื่นฉบับปรับปรุงระหว่างปีได้เมื่อมีการโอนหุ้น แต่อย่าลืมว่าถ้าการโอนหุ้นทำให้ผู้ถือหุ้นเหลือไม่ถึง 2 คน หรือผู้รับโอนเป็นชาวต่างชาติจนสัดส่วนหุ้นต่างชาติเปลี่ยน อาจกระทบเงื่อนไขกฎหมายอื่นที่ต้องตรวจสอบเพิ่มเติม

กำลังจะรับหุ้นส่วนใหม่ ซื้อหุ้นคืนจากหุ้นส่วนเดิม หรือโอนหุ้นให้ทายาท และไม่แน่ใจว่าตราสาร อากรแสตมป์ และภาษีหัก ณ ที่จ่ายต้องทำอย่างไรให้ครบ ปรึกษา CKH Accounting ได้เลย เราช่วยตรวจข้อบังคับบริษัท ร่างตราสารโอนหุ้น คำนวณอากรแสตมป์และภาษีจากกำไร พร้อมจัดทำ บอจ.5 ให้ตรงกับความจริง

บทความนี้เป็นแนวทางทั่วไปเพื่อความเข้าใจภาพรวมของการโอนหุ้นในบริษัทจำกัด (อัปเดต พ.ศ. 2569) อ้างอิงประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1129 มาตรา 1130 มาตรา 1138 และมาตรา 1141 บัญชีอัตราอากรแสตมป์ท้ายประมวลรัษฎากร ลักษณะแห่งตราสาร 2 ประมวลรัษฎากร มาตรา 40(4)(ช) มาตรา 50(2) มาตรา 56 และมาตรา 65 ทวิ (4) และหนังสือตอบข้อหารือกรมสรรพากรที่ กค 0811/5267 ลงวันที่ 28 พฤษภาคม 2544 และ กค 0706/2168 ลงวันที่ 4 มีนาคม 2546 ตัวเลขราคาหุ้นในบทความเป็นการสมมติเพื่ออธิบาย จำนวนภาษีหัก ณ ที่จ่ายจริงขึ้นกับการคำนวณตามบัญชีอัตราภาษีเงินได้ และข้อบังคับของแต่ละบริษัทอาจกำหนดเงื่อนไขการโอนเพิ่มเติม โปรดปรึกษาผู้สอบบัญชีรับอนุญาตหรือผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีก่อนนำไปใช้จริง